ASUS, MSI, Lenovo – komunikat „Reboot and Select proper Boot device” po starcie, brak bootowania Windows 10/11 lub Linux

Pytanie

Reboot and Select proper Boot device or Insert Boot

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Komunikat „Reboot and Select proper Boot device or Insert Boot Media…” oznacza, że firmware (BIOS/UEFI) nie znalazł działającego urządzenia rozruchowego z systemem operacyjnym.
• Najczęstsze przyczyny: zła kolejność bootowania, brak wykrycia dysku (poluzowane kable/źle osadzony M.2), niezgodny tryb rozruchu (UEFI vs Legacy/CSM, AHCI vs RAID/Intel RST), uszkodzony bootloader (MBR/EFI/BCD), awaria dysku.

Kluczowe punkty

• Najpierw wyklucz nośniki zewnętrzne i ustaw poprawną kolejność bootowania (Windows Boot Manager lub właściwy dysk).
• Sprawdź, czy dysk jest wykrywany w UEFI/BIOS; jeśli nie – diagnostyka połączeń/kabli/gniazda M.2 i test na innym porcie/PC.
• Jeśli dysk jest widoczny, przywróć zgodne tryby: UEFI↔Legacy/CSM oraz AHCI↔RAID zgodnie z trybem instalacji systemu.
• W razie uszkodzonego bootloadera napraw BCD/EFI z nośnika instalacyjnego (bcdboot/bootrec); w Linux – reinstalacja GRUB.
• Zadbaj o klucze BitLocker (Windows 10/11) przed zmianami w UEFI/fTPM/trybie SATA.

Szczegółowa analiza problemu

• Szybkie kontrole (najczęstsze i bezinwazyjne):
  • Odłącz wszystkie pendrive’y/karty pamięci/dyski USB i nośniki w napędzie optycznym.
  • Wejdź do UEFI/BIOS (zwykle Del/F2/F10/F12): Boot → ustaw 1) Windows Boot Manager (UEFI) lub 2) dysk systemowy (Legacy). Zapisz (F10).
• Wykrywanie dysku w UEFI/BIOS:
  • Jeśli dysku NIE ma na liście: problem sprzętowy lub połączeniowy.
    • PC: sprawdź przewód zasilający SATA i przewód danych SATA, przełóż do innego portu SATA, podmień kabel. Dla M.2 NVMe/SATA: wyjmij, oczyść złącze, dociśnij i przykręć ponownie, w razie potrzeby przełóż do innego slotu M.2. Sprawdź, czy slot nie współdzieli linii z innymi gniazdami (manual płyty).
    • Laptop: upewnij się, że moduł M.2 jest prawidłowo osadzony; w starszych modelach 2.5" – sprawdź taśmę/kieszeń.
    • Przetestuj dysk na innym komputerze/adapterze USB–SATA/NVMe. Jeśli nadal niewidoczny – prawdopodobna awaria nośnika.
  • Jeśli dysk JEST widoczny: przejdź do zgodności ustawień:
    • Tryb rozruchu: UEFI dla dysków z tablicą GPT; Legacy/CSM dla MBR. Niezgodność powoduje brak startu.
    • Tryb kontrolera: AHCI vs RAID/Intel RST. System zainstalowany w AHCI nie wstanie po przełączeniu na RAID (i odwrotnie), chyba że dodano odpowiedni sterownik.
    • Secure Boot/CSM: na systemach Windows 10/11 zwykle Secure Boot włączony, CSM wyłączony. Mieszanie ustawień bywa przyczyną zniknięcia wpisu Windows Boot Manager.
• Naprawa środowiska rozruchowego Windows 10/11 (UEFI + GPT – przypadek najczęstszy):
  1. Uruchom z nośnika instalacyjnego Windows (USB). Wybierz: Napraw komputer → Rozwiązywanie problemów → Wiersz poleceń.
  2. Ustal litery: diskpart → list vol. Zidentyfikuj:
     • EFI (FAT32, 100–300 MB) – nadaj literę, np. S: (select volume X → assign letter=S)
     • Partycja Windows – zwykle C:
  3. Odbuduj pliki rozruchowe:
     • bcdboot C:\Windows /s S: /f UEFI
  4. Dodatkowo (gł. Legacy/MBR): bootrec /fixmbr, bootrec /fixboot, bootrec /rebuildbcd
     • Jeśli „Access is denied” przy /fixboot: bootsect /nt60 sys lub przypisz literę do EFI i ponownie bcdboot.
  5. Jeśli EFI jest uszkodzona: utwórz nową 100–300 MB FAT32 z typem EFI i wykonaj bcdboot jak wyżej.
  6. W razie błędów plików: sfc /scannow /offbootdir=C:\ /offwindir=C:\Windows oraz chkdsk C: /f.
  7. Gdy StartUp Repair tworzy SrtTrail.txt i nie pomaga – ręczna procedura bcdboot zwykle skuteczniejsza.
• Linux (UEFI):
  • Z LiveUSB:
    • Zamontuj root i EFI, następnie chroot:
      • mount /dev/nvme0n1pX /mnt
      • mount /dev/nvme0n1pY /mnt/boot/efi (Y = EFI, FAT32)
      • mount --bind /dev /mnt/dev; mount --bind /proc /mnt/proc; mount --bind /sys /mnt/sys
      • chroot /mnt
    • Zainstaluj bootloader:
      • grub-install --target=x86_64-efi --efi-directory=/boot/efi --bootloader-id=GRUB
      • update-grub
    • W razie braku wpisu w NVRAM dodaj: efibootmgr -c -d /dev/nvme0n1 -p Y -l "\EFI\GRUB\grubx64.efi" -L "GRUB"
  • Narzędzie Boot-Repair (Ubuntu) potrafi zautomatyzować powyższe kroki.
• Przypadki szczególne:
  • Nowy komputer/„czysty” dysk: OS nie jest zainstalowany – przygotuj instalacyjny USB i zainstaluj system.
  • Intel Optane/RST: jeśli system był instalowany z włączonym RST/RAID, musi pozostać w tym trybie albo trzeba dołączyć sterownik RST do obrazu/instalacji.
  • Aktualizacja/Reset UEFI: rozładowana bateria CMOS (CR2032) potrafi skasować wpisy NVRAM (Windows Boot Manager z EFI). Wymiana baterii + ponowne utworzenie wpisu bcdboot rozwiązuje problem.
  • NVMe w starszym UEFI: w niektórych płytach wykrywalność NVMe poprawia aktualizacja BIOS/UEFI. Aktualizację wykonuj tylko na stabilnym zasilaniu.

Aktualne informacje i trendy

• Domyślnie Windows 10/11 na nowych laptopach ma włączone szyfrowanie urządzenia/BitLocker po zalogowaniu kontem Microsoft. Zmiana trybu UEFI, włączenie/wyłączenie fTPM/TPM lub RAID/AHCI bez klucza odzyskiwania może zablokować dostęp do danych.
• Standardem jest UEFI+GPT+Secure Boot; CSM/Legacy bywa domyślnie wyłączone w nowszych płytach.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• GPT/UEFI vs MBR/Legacy: UEFI uruchamia plik menedżera rozruchu z partycji EFI (FAT32), Legacy szuka kodu MBR/VBR. Mieszanie powoduje brak startu.
• BCD/EFI: bcdboot tworzy folder EFI\Microsoft\Boot i wpis w NVRAM, co często całkowicie przywraca boot bez ingerencji w dane.
• AHCI vs RAID: różny sterownik dysku w systemie; jego brak przy zmianie trybu skutkuje BSOD/niemożnością startu.

Aspekty etyczne i prawne

• Zanim naprawisz bootloader, zabezpiecz dane (zwłaszcza w środowisku firmowym). Zmiany w tablicy partycji/EFI mogą utrudnić późniejsze odzyskiwanie.
• Szanuj licencję systemu operacyjnego; reinstalacja wymaga legalnego nośnika/klucza.

Praktyczne wskazówki

• Kolejność działań minimalizująca ryzyko:
  1. Odłącz nośniki zewnętrzne → popraw boot order.
  2. Sprawdź wykrycie dysku w UEFI/BIOS.
  3. Jeśli brak wykrycia → kable/slot/port/inny PC.
  4. Jeśli wykryty → sprawdź UEFI/Legacy, AHCI/RAID, Secure Boot/CSM.
  5. Napraw bootloader: bcdboot (Windows) lub grub-install + efibootmgr (Linux).
  6. Dopiero na końcu rozważ aktualizację BIOS/UEFI i reinstalację OS.
• Zanim zmienisz tryby w UEFI (TPM, Secure Boot, AHCI/RAID) zapisz obecne ustawienia i miej pod ręką klucz BitLocker.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Uszkodzony fizycznie dysk (wysokie wartości SMART, błędy odczytu, stukanie HDD) – nie naprawiaj bootloadera, tylko w pierwszej kolejności wykonaj kopię sektorową i wymień nośnik.
• „Access is denied” przy naprawie bootrec jest częsty w nowszych kompilacjach Windows – obejście przez bcdboot lub bootsect jest standardowe.

Sugestie dalszych badań

• Sprawdzenie SMART (CrystalDiskInfo, smartctl) i pełny skan powierzchni nośnika.
• W dziennikach WinRE przejrzyj SrtTrail.txt, aby poznać przyczynę niepowodzenia automatycznej naprawy.
• Dokumentacja płyty głównej dot. współdzielenia linii dla slotów M.2/SATA.

Krótkie podsumowanie

• Błąd oznacza brak działającego źródła rozruchu. Ustal: czy dysk jest widoczny, czy tryby UEFI/Legacy i AHCI/RAID są zgodne z instalacją, a w razie potrzeby odbuduj środowisko rozruchowe (bcdboot/grub-install). Zawsze chroń dane i zwróć uwagę na BitLocker/TPM.

Jeśli chcesz, poprowadzę Cię „na żywo” po właściwej ścieżce. Daj proszę:

• model płyty/komputera i typ dysku (SATA SSD/HDD, NVMe M.2),
• system (Windows 10/11 czy Linux i jaka dystrybucja),
• czy dysk jest wykrywany w UEFI/BIOS,
• czy ostatnio zmieniałeś ustawienia UEFI, aktualizowałeś BIOS lub odłączałeś dysk,
• czy masz klucz odzyskiwania BitLocker.