Bootowanie z pendrive: UEFI czy Legacy? Windows 11, Linux, Secure Boot, FAT32, GPT

Pytanie

Ustawienie bootowania z pendrive - co wybrać

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Jeśli w menu startowym widzisz dwie pozycje dla tego samego pendrive’a, wybierz:
  • „UEFI: nazwa_pendrive’a” – gdy instalujesz Windows 10/11 lub nowoczesną dystrybucję Linux i chcesz pracować w trybie UEFI (zalecane).
  • „USB HDD”, „USB Flash”, „nazwa_pendrive’a” (bez przedrostka UEFI) – gdy uruchamiasz starsze narzędzia lub systemy (Legacy/CSM).
• Gdy opcji „UEFI: …” nie ma, sprawdź: pendrive mógł być przygotowany w trybie Legacy, UEFI jest wyłączone, albo Secure Boot blokuje rozruch.

Kluczowe punkty:

• Windows 11 wymaga UEFI i Secure Boot – wybieraj „UEFI: …”.
• Dla pełnej zgodności UEFI pendrive przygotuj jako GPT + FAT32.
• Jednorazowy wybór z „Boot Menu” (F12/F11/F9/ESC) jest bezpieczniejszy niż stała zmiana kolejności.

Szczegółowa analiza problemu

• UEFI vs Legacy (CSM):
  • UEFI to współczesny standard rozruchu. Kompatybilny z GPT, Secure Boot, NVMe i funkcjami nowoczesnych płyt. Pendrive zwykle FAT32, widoczny w menu jako „UEFI: ”.
  • Legacy/CSM to tryb zgodności ze starym BIOS-em. Nośnik zwykle MBR, pozycja bez „UEFI”.
  • Wybór trybu rozruchu MUSI odpowiadać sposobowi przygotowania pendrive’a. Pendrive UEFI nie wystartuje w czystym Legacy i odwrotnie.
• System plików i schemat partycji:
  • UEFI: preferuj GPT + FAT32. FAT32 zapewnia natywny rozruch UEFI i zgodność z Secure Boot. Jeśli obraz wymusza NTFS (np. duże pliki), rozruch UEFI bywa możliwy tylko przez ładowniki pośrednie – może to kolidować z Secure Boot.
  • Legacy: zwykle MBR; system plików może być FAT32 lub NTFS.
• Secure Boot:
  • Włączony: wymagany przez Windows 11; większość głównych dystrybucji Linux (Ubuntu/Fedora/openSUSE) ma podpisane bootloadery i działa bez wyłączania.
  • Wyłącz (tymczasowo), gdy uruchamiasz niepodpisane narzędzia lub własne buildy.
• Fast Boot:
  • Może pomijać inicjalizację części USB. Gdy pendrive „znika” w POST, wyłącz na czas instalacji.
• Hard Disk Drive BBS Priorities (AMI/niektóre UEFI):
  • Często pendrive pojawia się najpierw jako „dysk”. Ustaw go na #1 w „HDD BBS Priorities”, a potem wybierz go jako „Boot Option #1”.
• Porty USB:
  • Dla problematycznych płyt użyj USB 2.0 (czarne) z tyłu obudowy. Niektóre starsze UEFI mają ograniczoną inicjalizację kontrolerów USB 3.x lub hubów/portów na panelu przednim.

Drzewko decyzyjne (co wybrać):

• Chcę zainstalować Windows 11/10 na współczesnym PC → „UEFI: nazwa_pendrive’a”, Secure Boot włączony, CSM wyłączony.
• Chcę uruchomić stare narzędzie DOS/Win7/obrazy MBR → „USB HDD/USB Flash/nazwa_pendrive’a” (bez UEFI), ewentualnie włącz CSM, Secure Boot wyłącz.
• W menu są dwie pozycje i nie wiem którą → wybierz „UEFI: …”; jeśli nie startuje, sprawdź jak przygotowano pendrive’a (GPT/FAT32 dla UEFI).

Mapowanie klawiszy Boot Menu (najczęściej):

• Dell/Lenovo/Gigabyte – F12
• MSI – F11
• HP – F9
• ASUS – F8 lub Esc
• Acer – F12 (czasem wymaga włączenia opcji „F12 Boot Menu” w UEFI)

Aktualne informacje i trendy

• Na rok 2026 instalacja Windows 11 nadal wymaga UEFI z włączonym Secure Boot i TPM 2.0. Instalatory Microsoftu tworzone oficjalnym narzędziem zwykle są natywnie UEFI (FAT32) i uruchamiają się z pozycji „UEFI: …”.
• Większość popularnych dystrybucji Linux ma podpisane bootloadery zgodne z Secure Boot; projekty niszowe mogą wymagać jego wyłączenia.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Dlaczego „UEFI: …” jest zalecane? Zapewnia:
  • Tablicę partycji GPT (potrzebną dla dysków >2 TB i NVMe).
  • Szybszy start, lepszą obsługę nowego sprzętu, Secure Boot.
• Dlaczego FAT32? Jest jedynym gwarantowanym formatem rozruchowym dla czystego UEFI w trybie bezpośrednim. NTFS zwykle wymaga łańcucha rozruchowego, który bywa blokowany przez Secure Boot.

Aspekty etyczne i prawne

• Wyłączanie Secure Boot obniża bezpieczeństwo łańcucha zaufania. Rób to wyłącznie świadomie i tymczasowo.
• Upewnij się, że wykorzystujesz legalne obrazy systemów oraz posiadasz licencje na instalowane oprogramowanie.

Praktyczne wskazówki

• Jak przygotować nośnik „pewniaka” pod UEFI:
  • Schemat partycji: GPT
  • System plików: FAT32
  • Tryb docelowy: UEFI (bez CSM)
  • Narzędzia: oficjalne narzędzie Microsoftu do Windows lub sprawdzony kreator ISO; dla Linux – obrazy dostarczane przez dystrybucję.
• Procedura minimalna:
  1. Włóż pendrive do portu USB (najlepiej tylny USB 2.0).
  2. Włącz komputer i wejdź do Boot Menu (F12/F11/F9/Esc).
  3. Wybierz „UEFI: nazwa_pendrive’a”.
  4. Jeśli brak takiej pozycji – sprawdź ustawienia UEFI (włącz UEFI, tymczasowo wyłącz Fast Boot; Secure Boot wyłącz tylko gdy konieczne).
• Po instalacji odłącz pendrive albo ustaw z powrotem dysk systemowy jako pierwszy, aby uniknąć pętli rozruchowej.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Nie wszystkie płyty potrafią startować UEFI z NTFS przy włączonym Secure Boot.
• Część laptopów nie inicjalizuje urządzeń na niektórych portach USB-C w trybie preboot bez odpowiedniego adaptera (stosuj natywne USB-A).
• Starsze UEFI mogą ukrywać pendrive jako „dysk twardy” – sprawdź BBS Priorities.

Sugestie dalszych badań

• Instrukcja obsługi konkretnej płyty/laptopa (sekcja Boot/Security).
• Sprawdzenie, jak przygotowano pendrive (GPT/MBR, FAT32/NTFS).
• Jeśli podasz model płyty/laptopa i system, przygotuję precyzyjną, kroczoną instrukcję z właściwymi nazwami opcji.

Krótkie podsumowanie

• Do nowoczesnych instalacji wybieraj „UEFI: nazwa_pendrive’a” przy włączonym UEFI (i zwykle włączonym Secure Boot).
• Do starszych narzędzi/systemów wybieraj pozycję bez „UEFI” („USB HDD/USB Flash”) i w razie potrzeby włącz CSM/Legacy.
• Jeśli pendrive nie jest widoczny: wyłącz na czas instalacji Fast Boot, sprawdź BBS Priorities, użyj innego portu (USB 2.0), przygotuj nośnik jako GPT+FAT32.