Daniel G-1100fs – bardzo szybkie obroty talerza, diagnostyka tachometru, PR i tranzystora

Pytanie

Wysokie obroty talerza w G1100fs

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Najczęstszą przyczyną „uciekania” obrotów (bardzo szybki obrót talerza) w Danielu G‑1100fs jest przerwanie pętli sprzężenia zwrotnego prędkości: niesprawne źródło światła (IR/żarówka) lub czujnik (fototranzystor/LDR) tachometru optycznego, ewentualnie uszkodzony/utleniony potencjometr regulacyjny (PR) lub tranzystor wykonawczy sterujący silnikiem.
• Zacznij od weryfikacji układu optycznego i potencjometrów; dopiero potem sprawdzaj elementy zasilania (Zener, kondensatory) i tranzystor mocy.

Szczegółowa analiza problemu

• Architektura napędu:

  • G‑1100fs to gramofon z napędem paskowym i elektroniczną stabilizacją obrotów silnika prądu stałego. Stabilizacja bazuje na tachometrze optycznym: szczelinowana tarcza + źródło światła (w zależności od wersji: dioda IR lub żarówka) + element światłoczuły (fototranzystor lub fotorezystor). Sygnał z tachometru jest porównywany z napięciem odniesienia (ustawianym PR‑kami 33/45), a błąd steruje tranzystorem mocy doprowadzając prąd do silnika.
  • Jeśli czujnik nie generuje impulsów (brak światła lub uszkodzony element odbiorczy), układ „widzi” zerową prędkość i maksymalnie otwiera tranzystor – silnik dostaje pełne napięcie i talerz „wyrywa” do przodu.

• Najczęstsze usterki i mechanizm:

  1. Źródło światła tachometru:
     • IR LED: starzenie/otwarcie złącza, utrata emisji; zimny lut; przerwa w zasilaniu. OBJAW: brak reakcji na PR‑ki, bardzo wysokie obroty.
     • Żarówka: przepalony żarnik, luźne gniazdo. OBJAW identyczny jak wyżej.
  2. Element odbiorczy:
     • Fototranzystor/LDR po latach traci czułość lub ma przerwę; przewody i luty pękają od drgań. OBJAW: brak impulsów lub bardzo mała amplituda – pętla nasyca sterowanie.
  3. Potencjometry montażowe (PR):
     • Utlenienie ślizgacza lub rozwarcie powoduje błędne napięcie odniesienia – układ „goni” maksymalnie. Szczególnie dotyczy PR 33 i 45 rpm oraz PR toru odniesienia.
  4. Tranzystor końcowy sterujący silnikiem (często BD13x):
     • Zwarcie C‑E = stałe pełne zasilanie silnika. OBJAW: zawsze pełny gaz niezależnie od czujnika i PR.
  5. Zasilanie/odniesienie:
     • Wyschnięte elektrolity, rozjechana dioda Zenera – pływa napięcie odniesienia i próg komparatora; zwykle powoduje niestabilność, ale bywa też „ucieczka w górę”.
  6. Mechanika:
     • Błędy mechaniczne (pasek, łożyska) częściej spowalniają niż przyspieszają. „Za szybko” niemal zawsze wskazuje na elektronikę pętli.

• Szybka diagnostyka (bez oscyloskopu):

  1. Dostęp optyki:
     • Zdejmij talerz i spójrz na zespół tachometru. Jeśli jest IR LED: sprawdź emisję kamerą w smartfonie (większość widzi podczerwień) – powinna świecić. Jeśli żarówka: sprawdź, czy świeci i czy ma zasilanie (ciągłość żarnika).
  2. Fototranzystor/LDR:
     • Zmierz napięcie na kolektorze/wyjściu czujnika względem masy. Poruszaj w szczelinie paskiem papieru. Napięcie powinno wyraźnie się zmieniać (kilka woltów różnicy). Brak reakcji = czujnik/uszkodzony obwód.
  3. PR‑ki i połączenia:
     • Zaznacz położenia, przekręć kilka razy skrajnie i wróć (mechaniczne „oczyszczenie” styków), sprawdź ciągłość. Docelowo wymień na wieloobrotowe, hermetyczne cermetowe.
  4. Tranzystor mocy:
     • Przy wyłączonym zasilaniu test diody: czy nie ma zwarcia C‑E. Zwarcie = wymiana.
  5. Zasilacz/odniesienie:
     • Sprawdź napięcia wg schematu; wymień elektrolity w torze sterowania i filtracji; sprawdź Zener (napięcie zgodne z oznaczeniem).

• Kalibracja po naprawie:

  • Najpierw ustaw wstępnie 33 i 45 obrotów PR‑kami serwisowymi, potem skoryguj regulatorami użytkownika.
  • Weryfikacja prędkości:
    • Jeśli jesteś w USA (60 Hz, data dziś: 21 stycznia 2026), nie używaj tarczy stroboskopowej 50 Hz – da błędny odczyt. Zastosuj:
      • tarczę 60 Hz,
      • aplikację wideo (analiza znaczników na talerzu),
      • lub płytę testową z torem częstotliwości (np. 3,15 kHz) i pomiar częstotliwości.

Aktualne informacje i trendy

• Powszechnie stosuje się wymianę starych, otwartych PR‑ek na hermetyczne cermety wieloobrotowe dla powtarzalności i długoterminowej stabilności.
• Z uwagi na starzenie fotodetektorów i żarówek, popularne są zestawy naprawcze: nowa IR LED + fototranzystor lub transoptor szczelinowy. Wymaga to korekty rezystorów polaryzujących i precyzyjnej geometrii tarczy/okna.
• W renowacji standardem staje się „recap” sekcji sterowania (elektrolity 105°C, niski upływ) oraz przelutowanie połączeń narażonych na drgania.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Typowe wartości orientacyjne (mogą się różnić zależnie od wersji):
  • IR LED: Vf ≈ 1,1–1,4 V, If 5–15 mA.
  • Fototranzystor: wyjście z rezystorem podciągającym; podczas przerywania wiązki napięcie zmienia się zwykle o kilka woltów.
  • PR‑ki kalibracyjne: kilkaset omów – kilka kiloohm (oddzielnie dla 33 i 45).
  • Tranzystor mocy: seria BD13x z niewielkim radiatorem.
• Uwaga na zamianę żarówki na LED: inna charakterystyka widmowa i kąt świecenia; bez dostrojenia prądu i ustawienia mechaniki można wprowadzić pływanie obrotów.

Aspekty etyczne i prawne

• Bezpieczeństwo: wewnątrz jest sieć 230 V; pracuj przy odłączonym zasilaniu, rozładuj kondensatory. W USA używaj transformatora podnoszącego 120→230 V o odpowiedniej mocy. Częstotliwość 60 Hz nie wpływa na prędkość (stabilizacja elektroniczna), ale wpływa na stroboskop.
• Zachowanie oryginalności: decyzja między wiernością oryginałowi (żarówka/LDR) a modernizacją (IR/transoptor) – rozważ wpływ na wartość kolekcjonerską.

Praktyczne wskazówki

• Kolejność działań „na skróty”:
  1. Sprawdź, czy świeci źródło światła czujnika; jeśli nie – przywróć zasilanie, wymień element.
  2. Zbadaj czujnik (zmiana napięcia przy przerywaniu wiązki).
  3. Wymień PR‑ki 33/45 i oczyść luty w ich otoczeniu.
  4. Sprawdź tranzystor mocy pod kątem zwarcia, potem „recap” sterowania.
  5. Kalibracja i 30‑min test stabilności po rozgrzaniu.
• Narzędzia: multimetr z funkcją testu diody, ewent. prosty oscyloskop, kamera w smartfonie (IR), stroboskop 60 Hz lub aplikacja wideo, lutownica, IPA do czyszczenia.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Istnieją różne rewizje G‑1100fs (różne kombinacje IR/żarówka, LDR/fototranzystor, wartości PR). Brak numeru wersji może wymagać „identyfikacji wizualnej” elementów.
• Objaw „za szybko” bardzo rzadko ma przyczynę czysto mechaniczną; nie trać czasu na pasek, jeśli elektronika nie przechodzi podstawowych testów.

Sugestie dalszych badań

• Zdobyć/zweryfikować instrukcję serwisową konkretnej wersji płyty sterującej.
• Sprawdzić noty katalogowe zamienników fototranzystorów i IR LED; dobrać rezystory polaryzacji pod docelowy prąd i czułość.
• Jeśli masz oscyloskop: obejrzeć przebieg z czujnika (prostokąt ~kilkadziesiąt–kilkaset Hz zależnie od prędkości i liczby szczelin) oraz odpowiedź pętli (punkt błędu/regulator).

Krótkie podsumowanie

• „Uciekające w górę” obroty w G‑1100fs niemal zawsze wynikają z przerwanej/rozkalibrowanej pętli sprzężenia zwrotnego prędkości: niesprawne źródło światła lub czujnik, utlenione PR‑ki, ewentualnie zwarcie tranzystora mocy lub rozjechane zasilanie odniesienia. Zacznij od optyki i PR‑ek, następnie zasilanie i tranzystor, na końcu kalibracja właściwą metodą (w USA użyj stroboskopu 60 Hz lub metody wideo).

Jeśli podasz, czy Twój egzemplarz ma żarówkę czy diodę IR w tachometrze oraz jak zachowują się PR‑ki 33/45 (czy cokolwiek zmieniają), podpowiem dokładne punkty pomiarowe i wartości dla Twojej wersji.