Diora Boston radio lampowe – instrukcja serwisowa, schemat, typowe usterki

Pytanie

Instrukcja serwisowa radia lampowego Boston

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Najprawdopodobniej chodzi o polski odbiornik lampowy Diora „Boston” (ok. 1961–1963, AM: LW/MW/KF, p.cz. 465 kHz, lampy ECH81–EBF89–ECL82, prostownik selenowy). Poniżej podaję praktyczną „instrukcję serwisową” krok po kroku, która zastępuje oryginał.
• Jeśli to inny „Boston” (np. Blaupunkt „Boston” – tranzystorowy, lub sprzęt Boston Acoustics – nielampowy), proszę o doprecyzowanie modelu/zdjęcie tabliczki. Instrukcja różni się zasadniczo.

Szczegółowa analiza problemu

1. Identyfikacja i wstępne czynności

• Zweryfikuj: tabliczkę znamionową, układ lamp (typy wybite na bańkach), obecność transformatora sieciowego.
• Obowiązkowo: praca przez transformator separacyjny i żarówkę szeregową 60–100 W (tzw. „dim‑bulb”) przy pierwszych uruchomieniach.
• Oględziny: pęknięcia, nadpalone rezystory, spękane kondensatory papierowe („kartoflaki”), stan przewodów, przełącznika zakresów i mechaniki skali.

2. Zasilacz (najpierw)

• Oryginał: prostownik selenowy + filtr LC/RC, kondensator podwójny 2×32–50 µF/350 V.
• Modernizacja (zalecana): selen → dioda 1N4007 + rezystor szeregowy 100–220 Ω/5 W (dobierz tak, aby napięcie B+ po ustaleniu mieściło się w nominale).
• Kondensatory elektrolityczne: wymień na 2×47–100 µF/400–450 V; dodaj rezystory wyrównujące, jeśli to dwa oddzielne kondensatory.
• Oczekiwane napięcia DC: pierwszy filtr 215–230 V; po dławiku/rezystorze 200–215 V (przy 230 V w sieci współcześnie napięcia bywają o 5–10% wyższe).

3. Wzmacniacz m.cz. (ECL82)

• Krytyczny kondensator sprzęgający trioda→siatka pentody: zwykle 10–22 nF/400–630 V. Wymienić bezwzględnie (upływność zabija lampę i transformator głośnikowy).
• Napięcia orientacyjne:
  • Anoda pentody: 190–210 V.
  • Siatka ekranująca pentody: 190–210 V.
  • Katoda pentody: 7–12 V (w zależności od Rk ok. 150–220 Ω/2 W).
  • Anoda triody: 60–100 V.
  • Siatka sterująca pentody: blisko 0 V DC (każde +0,2…+1 V sugeruje upływ sprzęgającego).
• Test brumu: dotknięcie wejścia potencjometru głośności → wyraźny warkot oznacza sprawny tor m.cz.

4. Tor p.cz. i detekcja (EBF89)

• Sprawdź ekranowania i masy.
• Kondensatory odsprzęgające 10–100 nF do masy – wymienić papierowe/SM na foliowe.
• Napięcia: anoda 180–220 V, siatka ekranująca ~100–140 V. Diody detektora – brak DC poza śladowym na obwodzie AVC.

5. Mieszacz/heterodyna (ECH81)

• Trioda (oscylator): anoda ~70–120 V, katoda kilka woltów; heksoda: anoda ~200 V, siatka ekranująca ~100–140 V.
• Jeśli radio szumi, ale „nie stroi” – najpierw czystość przełącznika zakresów; dopiero potem strojenie.

6. Strojenie p.cz. (AM)

• Standard polski: 465 kHz (niektóre egzemplarze 455 kHz – sprawdź opis filtru p.cz. lub nadruki).
• Sprzęt: generator 465 kHz z modulacją 400/1000 Hz, woltomierz AC/oscyloskop.
• Procedura:
  • Wstrzyknij 465 kHz przez kondensator 10–100 pF na siatkę EBF89 (lub wejście p.cz.).
  • Zasłoń/odłącz obwody wejściowe RF.
  • Strojenie filtrów p.cz. od detektora wstecz do mieszacza na maksimum sygnału, małymi krokami, naprzemiennie.
  • Sprawdź szerokość pasma – typowo 6–10 kHz przy −3 dB.

7. Strojenie toru RF (LW/MW/KF)

• Antena sztuczna: 200–300 pF szeregowo na wejście antenowe.
• MW: zestrojenie „dół” (ok. 600 kHz) – cewki; „góra” (1400–1600 kHz) – trymer wejścia i heterodyny. Powtórzyć do zgodności skali.
• LW: analogicznie (np. 200 i 350 kHz).
• KF: zgodnie z podzakresami; najpierw heterodyna, potem wejście.

8. Automatyka wzmocnienia (AVC)

• Przy braku sygnału: ok. 0…−0,5 V; przy silnej stacji: −2…−8 V. Brak reakcji → nieszczelność kondensatora filtra AVC, przerwy w rezystorach polaryzacji.

9. Typowe usterki i remedia

• Brum 50/100 Hz → wyschnięte elektrolity, zły punkt masy, prostownik.
• Zniekształcenia i grzanie ECL82 → upływ sprzęgającego, zły Rk, prąd spoczynkowy.
• „Martwe” radio przy żarzeniu → przerwa w uzwojeniu pierwotnym transformatora głośnikowego, uszkodzony przełącznik zakresów, brak B+.
• Słaba czułość → lampa ECH81/EBF89, rozstrojenie RF, złe ekranowanie, brudne styki.

10. Mechanika i skala

• Linka skali: nie smarować bieżni linki; smar tylko na osie rolek i łożyska gałek. Sprawdzić sprężyny naciągowe i sprzęgło gałka–kondensator strojeniowy.

11. Dodatkowe wskazówki pomiarowe

• Tolerancje rezystorów w starych odbiornikach: ±10% (często dziś +20…+50% – kwalifikacja do wymiany).
• Kondensatory papierowe wymienić „w ciemno” na MKT/MKP 400–630 V.
• Po wymianach – pomiar prądu anodowego ECL82 (orientacyjnie 30–45 mA; sprawdzaj spadek napięcia na Rk i licz I=Uk/Rk).

Aktualne informacje i trendy

• Oryginalnych „instrukcji serwisowych” dla „Boston” bywa mało; zwykle dostępny jest schemat, wykaz elementów i krótki opis strojenia. W praktyce stosuje się powyższą procedurę warsztatową.
• Najskuteczniejsze źródła: archiwa schematów polskich (np. zbiory hobbystyczne), Radiomuseum, World Radio History, fora miłośników polskich radioodbiorników oraz katalogi serwisowe (Beitman, Sams – dla modeli eksportowych).
• Jeśli okaże się, że chodzi o Blaupunkt „Boston” (transistor), procedury i punkty pracy są inne (p.cz. 455 kHz dla AM, zasilanie tranzystorowe, brak wysokiego napięcia lampowego) – wymagane doprecyzowanie.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Dlaczego rezystor po wymianie selenu na diodę? Dioda ma mniejszy spadek napięcia, co podnosi B+; rezystor odtwarza rezystancję wewnętrzną stosu selenu, ogranicza udar ładowania i stabilizuje punkty pracy.
• Wzrost napięcia sieci (230 V dziś vs 220 V kiedyś) powoduje zawyżenie wszystkich napięć – kontrola żarzenia 6,3 V i B+ jest kluczowa.

Aspekty etyczne i prawne

• Bezpieczeństwo: napięcia >300 V DC i gorące elementy. Obowiązkowe rozładowanie elektrolitów (rezystorem 10 kΩ/5 W) przed dotykiem.
• Ochrona zabytku: staraj się zachować oryginalność (np. „re-stuffing” obudów kondensatorów) jeśli radio jest kolekcjonerskie.
• Uziemienie i przewód zasilający: wymiana na przewód 3‑żyłowy z poprawnym prowadzeniem PE do chassis (o ile konstrukcja przewiduje), zachowując separację galwaniczną transformatora.

Praktyczne wskazówki

• Niezbędne wyposażenie: multimetr TRMS, generator RF 150 kHz–30 MHz, generator audio 400/1000 Hz, oscyloskop 20–50 MHz, próbnik ESR, sonda w.cz., żarówka szeregowa lub autotransformator + amperomierz.
• Procedura rozruchu po remoncie: najpierw z żarówką – obserwuj jasno/ciemno; potem stopniowe podnoszenie napięcia (autotransformator), kontrola prądu i temperatur.
• Dokumentacja własna: fotografuj prowadzenie przewodów przed wymianami; zachowaj oryginalną topologię mas.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Bez oznaczenia dokładnego modelu wartości mogą się nieznacznie różnić (np. IF 455 vs 465 kHz, inna lampa końcowa UL84/EL84 w niektórych wersjach).
• Jeśli to nie Diora „Boston” – powyższe punkty pracy i strojenie mogą nie pasować.

Sugestie dalszych badań

• Proszę o: zdjęcie tabliczki znamionowej, spis lamp, zdjęcie chassis od góry i od spodu (widać filtry p.cz. – często mają nadruk „465 kHz”), ewentualnie numer schematu.
• Po doprecyzowaniu przygotuję:
  • dokładną rozpiskę punktów pomiarowych z tolerancjami,
  • listę kondensatorów do wymiany z wartościami,
  • procedurę strojenia z częstotliwościami kontrolnymi i kolejnością filtrów,
  • szkic prowadzenia linki skali (jeśli będzie potrzebny).

Krótkie podsumowanie

• Do radia lampowego „Boston” (najpewniej Diora) praktyczna instrukcja serwisowa obejmuje: rewitalizację zasilacza (selen→1N4007+R, nowe elektrolity), wymianę kondensatorów papierowych (zwłaszcza sprzęgającego ECL82), kontrolę punktów pracy, czyszczenie przełącznika zakresów oraz zestrojenie p.cz. 465 kHz i toru RF. Proszę o potwierdzenie konkretnego modelu – przygotuję precyzyjne wartości i schemat działania pod Twój egzemplarz.