Edison PA 9097 – spalanie rezystorów R161 i R162, diagnoza uszkodzeń tranzystorów

Pytanie

Wzmacniacz Edison PA 9097 pali R161,R162

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• R161 i R162 palą się, bo przez ich gałąź płynie nadmierny prąd – niemal zawsze skutek zwarcia lub rozjechania się polaryzacji w stopniu końcowym (uszkodzone tranzystory mocy/driver, przerwana/zwarta ścieżka biasu, uszkodzony tranzystor kompensacji termicznej, potencjometr prądu spoczynkowego).
• Nie uruchamiaj wzmacniacza „na wprost” po samej wymianie rezystorów. Najpierw zlokalizuj i usuń przyczynę, uruchamiaj przez „żarówkę serwisową” (DBT).

Kluczowe punkty:

• Najpierw sprawdź i wylutuj tranzystory końcowe i drivery; pomiary w trybie diody, szukaj zwarć C–E/B–E.
• Sprawdź obwód biasu (tranzystor na radiatorze + potencjometr), rezystory emiterowe, diody Zenera i kondensatory kompensacyjne.
• Ustal, czym są R161/R162 w Twojej wersji: małe 1/4–1/2 W w sekcji driver/limiter czy cementowe 0,22–0,47 Ω/5 W przy emiterach końcówek.

Szczegółowa analiza problemu

• Topologia: klasyczny stopień mocy klasy AB z parą komplementarną BJT (np. BD911/BD912, 2N6488/2N6491, 2SC5200/2SA1943) sterowaną przez BD139/BD140/MJE340/350, z Vbe-multiplierem (tranzystor kompensacyjny na radiatorze), różnicowym wejściem i ogranicznikiem prądu.

• Co zwykle „pali” R161/R162:

  1. Zwarcie tranzystora mocy (C–E) → prąd ze szyny płynie przez drivery i rezystory w ich emiterach/bazach (często 68–220 Ω/0,25–0,6 W) → natychmiastowe przepalenie.
  2. Uszkodzony driver/VAS (BD139/BD140, MJE340/350) → wymusza skrajną polaryzację jednej połówki, przeciąga prąd przez rezystory.
  3. Usterka obwodu biasu: przerwa w potencjometrze prądu spoczynkowego, zimny lut, uszkodzony tranzystor kompensacyjny → nadmierny prąd spoczynkowy, szybkie grzanie i spalenie rezystorów.
  4. Ogranicznik prądu/układ zabezpieczenia: gdy wyjście zwarte lub tranzystory uszkodzone, rezystory „czujnikowe” w bazach/emiterach driverów (zwykle 100–220 Ω) dostają nadmiar mocy.
  5. Oscylacja HF (zerwany kondensator kompensacyjny Miller/Cdom, uszkodzony sieci Zobla 0,1 µF + 5–10 Ω) → duży prąd skuteczny w driverach mimo braku sygnału audio.

• Jak odróżnić rolę R161/R162:

  • Małe rezystory (SMD/metalizowane 0,25–0,6 W) blisko BD139/BD140 → część driver/limiter/bias.
  • Białe cementowe 5 W, 0,22–0,47 Ω przy tranzystorach mocy → rezystory emiterowe. Ich spalanie to prawie pewne zwarcie końcówki mocy.

• Typowe napięcia: szyny ±30…±50 V dla tej klasy wzmacniaczy. W zdrowym kanale, bez obciążenia i przy minimalnym biasie, spadek na rezystorach w gałęzi driverów to pojedyncze–dziesiątki miliwoltów; na emiterowych 0,22–0,47 Ω: 10–25 mV (co odpowiada 45–110 mA na parę – zależnie od konstrukcji).

Proponowana procedura KROK PO KROKU:

1. Wstęp i bezpieczeństwo

• Odłącz zasilanie, rozładuj elektrolity. Przy pierwszych uruchomieniach używaj żarówki serwisowej 60–100 W w szereg z siecią.

2. Demontaż i test elementów krytycznych

• Wylutuj wszystkie tranzystory końcowe uszkodzonego kanału. Multimetr – test diody:
  • B–E i B–C ~0,55–0,7 V w przewodzeniu, brak przewodzenia wstecz; C–E brak przewodzenia w obie strony. Jakiekolwiek zwarcie → wymiana pary komplementarnej.
• Wylutuj i sprawdź drivery (BD139/BD140 lub odpowiedniki), oraz tranzystor biasu (na radiatorze). Każde odstępstwo → wymiana.

3. Pomiary „bez końcowych”

• Z pozostawionymi sprawnymi driverami, ale BEZ tranzystorów mocy, włącz przez żarówkę.
• Zmierz napięcie DC na wyjściu kanału: powinno być bliskie 0 V (±50 mV). Jeśli kilka–kilkanaście woltów – uszkodzenie w LTP/VAS/bias.
• Zmierz spadki na R161/R162:
  • Jeżeli to rezystory w torze driverów: bez obciążenia spadki rzędu mV. Jeśli setki mV/V – coś nadal ściąga prąd (szukaj zwarć, przebity VAS, źle wlutowane elementy).

4. Kontrola elementów biernych i ścieżek

• Rezystory emiterowe 0,22–0,47 Ω/5 W – czy nie mają przerwy/zmiany wartości.
• Sieć Zobla (np. 0,1 µF/100 V + 5–10 Ω/2 W do masy) – kondensator foliowy niezwarty, rezystor nieprzerwany.
• Kondensatory kompensacyjne (Miller/Cdom 47–100 pF) przy tranzystorze VAS – wymień, jeśli wątpliwe.
• Diody Zenera w biasie/ochronie – sprawdź napięcia.
• Potencjometr prądu spoczynkowego – wymień profilaktycznie; ustaw na minimalny prąd startowy (zwykle maksymalna rezystancja w typowej aplikacji).

5. Montaż i pierwsze uruchomienie

• Wymień R161/R162 NA IDENTYCZNE wartości i odpowiednią moc (jeśli nieczytelne: odczytaj z drugiego, zdrowego kanału lub ze schematu/oznaczeń na PCB).
• Załóż nowe, sparowane tranzystory końcowe z pastą termiczną i izolacją.
• Start przez żarówkę; brak żarzenia ciągłego → mierz DC na wyjściu, reguluj bias do zalecanego spadku na rezystorach emiterowych (np. 15–20 mV na 0,47 Ω odpowiada ~32–43 mA na gałąź – sprawdź pod konkretną aplikację).

6. Test funkcjonalny

• Sygnał 1 kHz, obciążenie sztuczne 8 Ω/100 W. Obserwuj temperaturę, brak zniekształceń krzyżowych i brak oscylacji na oscyloskopie (szum HF, „futerko” na wierzchołkach to zła kompensacja).

Wzór pomocniczy:

• Jeśli znasz spadek napięcia na rezystorze, prąd I = U/R. Przykład: 0,02 V na 0,47 Ω → I ≈ 43 mA.

Aktualne informacje i trendy

• Praktyka serwisowa: profilaktyczna wymiana potencjometrów montażowych biasu na wieloobrotowe, wymiana elektrolitów na 105°C, użycie nowoczesnych par końcowych o lepszym SOA (np. NJW0281/NJW0302, MJL21193/94) oraz driverów MJE15032/33 – poprawia niezawodność.
• Dodanie soft-startu i termicznego sterowania wentylatorem ogranicza udary prądowe i przegrzewanie.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Dlaczego sam rezystor się pali: przy stałym prądzie P = I²·R. Dla 100 Ω wystarczy ~0,1 A, by rozpraszać 1 W; mały rezystor 0,25 W spali się szybko. Źródłem tego prądu jest zwykle tranzystor w stanie zwarcia lub wymuszony do nasycenia przez uszkodzony VAS/bias.
• Częsta pułapka: przerwa w tranzystorze kompensacji termicznej (na radiatorze) lub brak kontaktu termicznego → bias rośnie z temperaturą, lawina cieplna.

Aspekty etyczne i prawne

• Praca przy urządzeniach sieciowych wymaga zachowania norm BHP. Używaj separacji galwanicznej i odpowiednich bezpieczników o właściwej charakterystyce. Nie pozostawiaj sprzętu niesprawdzonego z podłączonymi głośnikami użytkownika.

Praktyczne wskazówki

• Zanim wylutujesz – porównaj z drugim (sprawnym) kanałem; często to najlepszy „schemat”.
• Oznacz kolejność i orientację tranzystorów; błędne wlutowanie natychmiast niszczy nowy komplet.
• Sprawdź i popraw zimne luty przy dużych elementach (rezystory cementowe, tranzystory na radiatorze, gniazda).

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Oznaczenie „Edison PA 9097” bywa mylone z „PA 9007/9017” lub wersjami eksportowymi. Numeracja R161/R162 może różnić się między wersjami płytek. Warto potwierdzić model i rewizję PCB na zdjęciu.

Sugestie dalszych badań

• Zdjęcia obu stron PCB z okolic R161/R162 oraz tranzystorów mocy.
• Odczyt wartości R161/R162 z drugiego kanału i lista zastosowanych tranzystorów (symbole z radiatora i driverów).
• Pomiary: napięcia szyn ±V, DC na wyjściu bez obciążenia, spadki na rezystorach emiterowych.

Krótkie podsumowanie

• Palenie R161/R162 to skutek, nie przyczyna – najczęściej zwarcie tranzystorów mocy/driverów lub usterka biasu.
• Naprawa: kompleksowa kontrola i wymiana uszkodzonych tranzystorów, weryfikacja/budowa na nowo obwodu biasu, wymiana R161/R162 na właściwe, uruchomienie przez żarówkę i precyzyjna regulacja prądu spoczynkowego.
• Dla precyzyjnych wskazówek potrzebne są zdjęcia i wartości R161/R162 oraz wykaz tranzystorów zastosowanych w Twojej sztuce.

Jeśli możesz, podaj:

• Czy R161/R162 to małe (0,25–0,6 W) czy cementowe (5 W) rezystory?
• Ich odczytane wartości/kolory pasków lub pomiar z drugiego kanału.
• Oznaczenia tranzystorów mocy i driverów oraz napięcia zasilania (±V).