Instalacja Windows 10/11 przez UEFI BIOS – Media Creation Tool, Rufus, partycjonowanie GPT, Secure Boot

Pytanie

Instalacja Windowsa za pomocą BIOS-u

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Nie „instaluje się Windowsa z BIOS-u” w sensie dosłownym; BIOS/UEFI służy do uruchomienia komputera z nośnika instalacyjnego (USB/DVD), z którego startuje instalator Windows.
• Kluczowe kroki:
  • Przygotuj bootowalny pendrive (najprościej: Microsoft Media Creation Tool; alternatywnie: Rufus/Ventoy).
  • W BIOS/UEFI ustaw tryb UEFI (zalecane), pozostaw Secure Boot włączony (szczególnie dla Windows 11), ustaw USB jako pierwsze w kolejności lub użyj Boot Menu (np. F12).
  • Uruchom instalator, wybierz instalację niestandardową, partycjonuj dysk (GPT dla UEFI), dokończ kreator i po pierwszym restarcie pozwól startować już z dysku.

Szczegółowa analiza problemu

• Cel: sprawić, by firmware (BIOS/UEFI) zamiast z dysku systemowego uruchomił się z przygotowanego pendrive’a zawierającego instalator Windows, a następnie poprawnie zainstalować system z właściwymi ustawieniami zabezpieczeń i partycjonowaniem.

1. Przygotowanie nośnika instalacyjnego (USB 8–16 GB)

• Metoda „oficjalna” (zalecana):
  • Media Creation Tool (MCT) dla Windows 10/11:
    • Uruchom MCT na działającym PC.
    • Wybierz „Utwórz nośnik instalacyjny dla innego komputera”.
    • Wskaż język/edycję/architekturę (x64), jako cel wybierz pendrive.
    • Narzędzie samo utworzy nośnik FAT32 zgodny z UEFI i Secure Boot.
• Metoda „uniwersalna”:
  • Rufus:
    • Schemat partycji: GPT.
    • Docelowy system: UEFI (bez CSM).
    • System plików: FAT32 (jeśli ISO >4 GB, Rufus podzieli/obsłuży to automatycznie; w ostateczności NTFS + UEFI:NTFS).
  • Ventoy (multi-ISO): zainstaluj Ventoy na USB, skopiuj ISO Windows; wygodne do serwisu, ale trzymaj się UEFI/GPT.

2. Wejście do BIOS/UEFI i ustawienia kluczowe

• Wejście: po włączeniu naciśnij wielokrotnie właściwy klawisz (najczęściej Del/F2; Boot Menu – F12/Esc w wielu laptopach).
• Zalecane ustawienia dla nowoczesnych komputerów i Windows 10/11:
  • Boot Mode: UEFI (nie Legacy/CSM).
  • Secure Boot: Enabled (dla Windows 11 wymagane; wyłącz tylko tymczasowo, jeśli używasz niestandardowego nośnika, który nie uruchamia się z włączonym Secure Boot).
  • TPM 2.0: włącz (Intel PTT / AMD fTPM) – wymagane przez Windows 11.
  • SATA Mode: AHCI (chyba że świadomie używasz RAID/IRST).
  • Kolejność rozruchu: USB jako pierwsze lub jednorazowo wybierz USB z Boot Menu (najwygodniej).
• Wskazówka: w menu rozruchu wybieraj wpis zaczynający się od „UEFI: nazwa_pendrive’a”, a nie „USB: nazwa_pendrive’a (Legacy)”.

3. Start instalatora i wybór trybu instalacji

• Po uruchomieniu z USB:
  • Wybierz język/układ klawiatury.
  • Zainstaluj teraz → klucz produktu (można pominąć) → edycja systemu → akceptacja licencji.
  • Wybierz „Niestandardowa: tylko zainstaluj system Windows (zaawansowane)”.

4. Partycjonowanie dysku (najważniejsze decyzje techniczne)

• Dla UEFI/GPT (zalecane):
  • Na czystym dysku wybierz „Nieprzydzielone miejsce” → Dalej. Instalator sam utworzy:
    • EFI System Partition (ESP) ~100 MB FAT32,
    • MSR ~16 MB,
    • Partycję systemową (C:),
    • Partycję odzyskiwania ~500–900 MB.
• Dla starszych płyt z BIOS/Legacy (tylko gdy UEFI/TPM brak):
  • Schemat MBR, „Partycja zarezerwowana przez system” (100–500 MB) + partycja systemowa.
  • Ograniczenia: maks. 2 TB na dysk systemowy, brak Secure Boot, gorsza obsługa NVMe.
• Konwersje i typowe błędy:
  • „Windows cannot be installed to this disk. The selected disk has an MBR partition table” (instalujesz w UEFI, a dysk jest MBR):
    • Rozwiązanie „na czysto”: usuń wszystkie partycje na docelowym dysku → utwórz na nowo (instalator sam ustawi GPT).
    • Alternatywnie (zaawansowane): Shift+F10 → diskpart → select disk X → clean → convert gpt → exit (Uwaga: kasuje dane!).
  • Jeśli instalujesz w trybie Legacy, a dysk ma GPT – konwertuj do MBR lub przejdź na UEFI/GPT.

5. Kopiowanie plików i restarty

• Po skopiowaniu plików system zrestartuje się kilka razy.
• Gdy zobaczysz pierwszy restart, usuń/odłącz USB lub ustaw z powrotem dysk jako pierwszy w Boot Order, by nie wchodzić ponownie do instalatora.

6. Konfiguracja OOBE (pierwsze uruchomienie)

• Sieć, konto Microsoft lub konto lokalne, prywatność, region/klawiatura.
• Windows 11 często wymaga połączenia z Internetem w OOBE; miej przygotowane Wi‑Fi/Ethernet.

7. Po instalacji – sterowniki i aktualizacje

• Zainstaluj sterowniki chipsetu, grafiki, LAN/WLAN, audio ze strony producenta płyty/laptopa.
• Sprawdź Menedżer urządzeń (brak żółtych wykrzykników) i Windows Update.
• Włącz ponownie Secure Boot, jeśli był tymczasowo wyłączony.

8. Rozwiązywanie typowych problemów

• Instalator nie widzi dysku NVMe:
  • Włącz UEFI, wyłącz CSM; na platformach Intel 11+/12+/13+ wyłącz VMD/RAID lub doładuj sterownik IRST/VMD z USB („Załaduj sterownik”).
• Komunikaty „Selected boot device failed” / „Security violation”:
  • Sprawdź, czy nośnik jest przygotowany pod UEFI i czy Secure Boot jest zgodny z podpisami rozruchowymi.
• Pętla powrotu do instalatora:
  • Zmień Boot Order na dysk lub odłącz USB przy pierwszym restarcie.
• Brak klawiatury/myszy w instalatorze na USB 3.0 w bardzo starych płytach:
  • Użyj portu USB 2.0 lub wstrzyknij sterowniki USB 3.x do obrazu (Rufus/NTLite – rozwiązanie serwisowe).

Aktualne informacje i trendy

• Standardem stał się UEFI (często klasa 3, bez CSM), Secure Boot i TPM 2.0 – to domyślne i wymagane (Windows 11). Coraz rzadziej dostępny jest tryb Legacy/CSM.
• Nowe platformy (zwłaszcza Intel z kontrolerem VMD) wymagają właściwego trybu AHCI lub dostarczenia sterowników IRST podczas instalacji.
• Nośniki tworzone narzędziem Microsoftu od razu są zgodne z UEFI/Secure Boot, co minimalizuje problemy z rozruchem.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Dlaczego UEFI/GPT?
  • Lepszy łańcuch zaufania (Secure Boot), szybszy start, obsługa dysków >2 TB, oddzielna partycja ESP z bootloaderem (\EFI\Microsoft\Boot\).
• Różnice MBR vs GPT:
  • MBR: max 2 TB, 4 partycje podstawowe.
  • GPT: praktycznie brak limitu 2 TB, wiele partycji, MSR/ESP dla UEFI.
• Tryb AHCI:
  • Optymalny dla SSD/NVMe, poprawna obsługa NCQ/TRIM; przełączenie z RAID/VMD może wymagać sterownika lub zmiany w BIOS.

Aspekty etyczne i prawne

• Licencja: używaj legalnego klucza (OEM/retail/ cyfrowa licencja). Aktywacja następuje online, klucze OEM bywają przypisane do płyty głównej.
• Prywatność: w kreatorze ustaw ostrożnie telemetrię, lokalizację, reklamę spersonalizowaną.
• Bezpieczeństwo: nie wyłączaj trwale Secure Boot/TPM; to krytyczne mechanizmy ochronne.

Praktyczne wskazówki

• Przed instalacją wykonaj kopię zapasową danych; odłącz inne dyski, by uniknąć zainstalowania bootloadera na złym nośniku.
• Używaj tylnych portów USB na płycie (stabilniejsze zasilanie); dla starszych płyt – port USB 2.0.
• Zaktualizuj BIOS/UEFI tylko jeśli to konieczne (kompatybilność NVMe/CPU); wykonuj aktualizację na zasilaniu awaryjnym/naładowanej baterii.
• Po instalacji włącz BitLocker (jeśli edycja Pro) – pełne szyfrowanie dysku.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Operacje typu „clean/convert” kasują dane – stosuj je wyłącznie na docelowym dysku z pełnym backupem.
• Interfejsy BIOS/UEFI różnią się między producentami; nazwy opcji mogą być inne (np. PTT/fTPM, VMD/RST/RAID).
• Laptopy z fabrycznym obrazem recovery mogą mieć dodatkowe partycje – decyzja o ich zachowaniu należy do Ciebie.

Sugestie dalszych badań

• Dokumentacja Twojej płyty głównej/laptopa (hasła do BIOS, mapy portów, specyficzne skróty Boot Menu).
• Przewodniki producenta dysku SSD (zalecenia dot. firmware/over‑provisioning).
• Baza wiedzy Microsoft (wymagania Windows 11, kody błędów instalatora, aktywacja).

Krótkie podsumowanie

• Najprostsza i najbezpieczniejsza ścieżka: UEFI + Secure Boot + GPT + pendrive z Media Creation Tool.
• Ustaw USB jako źródło rozruchu, uruchom instalator, wybierz instalację niestandardową, pozwól kreatorowi utworzyć partycje UEFI/GPT, po restarcie startuj już z dysku.
• Po instalacji doinstaluj sterowniki producenta i pozostaw zabezpieczenia (Secure Boot/TPM) włączone.

Jeśli podasz model płyty głównej/laptopa i dysku (SATA/NVMe) oraz docelową wersję Windows (10 czy 11), przygotuję precyzyjną listę kroków i ustawień dla Twojej konfiguracji.