Magnetofon Melodia – wzbudzanie wzmacniacza podczas odtwarzania, przyczyny i serwis

Pytanie

Magnetofon Melodia. Jaka jest przyczyna wzbudzania się wzmacniacza przy odtwarzaniu nagrań ?

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Najczęstsze przyczyny wzbudzania się wzmacniacza w magnetofonie Melodia przy odtwarzaniu to:
  • utlenione/zabrudzone styki przełącznika Zapis/Odczyt (Z/O) powodujące dodatnie sprzężenie i „przecieki” między torami,
  • wyschnięte kondensatory filtrujące i odsprzęgające zasilanie (motorboating, sprzężenia przez zasilanie),
  • upływne kondensatory sprzęgające w torze audio,
  • przerwane/niepewne ekranowanie toru głowica–pierwszy stopień (np. EF86) oraz złe prowadzenie mas,
  • mikrofonowanie lampy wejściowej i brak kubka ekranującego,
  • błędy w pętli ujemnego sprzężenia zwrotnego (USZ) lub zamiana końcówek wtórnych transformatora wyjściowego (USZ staje się dodatnie).

Szczegółowa analiza problemu

• Mechanizmy wzbudzania:

  • Sprzężenie przez zasilanie: gdy kondensatory filtrujące/odsprzęgające utracą pojemność lub wzrośnie ESR, sygnał z wyjścia „wraca” wspólną impedancją zasilania do wejścia kolejnych stopni. Objaw: niskoczęstotliwościowe „terkotanie” (motorboating) lub wahania głośności.
  • Sprzężenie przez masę i przewody: niepewne nity/śruby masy na chassis, skorodowane luty, przerwane ekrany przewodów od głowicy – przewód działa jak antena; bliskość przewodów wejściowych do uzwojeń transformatorów (sieciowego/wyjściowego).
  • Dodatnie sprzężenie w torze: utlenione styki Z/O tworzą przesłuch między wyjściem a wejściem przedwzmacniacza; błędnie wpięta pętla USZ (lub zamienione końcówki wtórnego uzwojenia transformatora głośnikowego) zamienia USZ ujemne na dodatnie – natychmiastowy pisk/wycie.
  • Parazytyczne oscylacje HF: brak „grid-stopperów” i kompensacji w stopniach o dużym wzmocnieniu (pierwszy stopień z EF86); zbyt długie przewody siatkowe/anodowe. Objaw: pisk, czasem „zamglenie” dźwięku bez wyraźnego tonu.
  • Sprzężenie akustyczno-mechaniczne: mikrofonowanie lamp (zwłaszcza EF86) + przenoszenie drgań z głośnika przez chassis; brak gumowych podkładek, brak kubka ekranującego lampę.
  • Upływne kondensatory papierowe („kartoflaki”): przesuwają punkty pracy, wprowadzają składową stałą do siatek/na potencjometry – niestabilność i łatwe wzbudzanie.

• Dlaczego akurat Melodia:

  • Wspólne sekcje zasilania dla kilku stopni i długi tor sygnałowy przez listwę Z/O zwiększają podatność na sprzężenia.
  • Wysokie wzmocnienie pierwszego stopnia (głowica → EF86) i wysoka impedancja wejściowa – każdy „przeciek” lub brak ekranowania daje duży efekt.

• Objawologia pomocna w lokalizacji usterki:

  • Wzbudzenie zależne od gałki głośności → problem w przedwzmacniaczu/za przełącznikiem Z/O.
  • Wzbudzenie niezależne od głośności → końcówka mocy/USZ/zasilanie.
  • Pisk natychmiast po starcie → dodatnie sprzężenie (USZ, prowadzenie przewodów, Z/O).
  • „Motorboating” po nagrzaniu → odsprzęganie/zasilacz.

• Procedura diagnostyczna (skrócona, skuteczna):

  1. Bezpieczeństwo: odłącz sieć, rozładuj kondensatory. Pracujesz przy ~250–300 VDC.
  2. Izolacja akustyczna: podłącz sztuczne obciążenie 8 Ω/20 W zamiast głośnika – eliminujesz sprzężenie akustyczne.
  3. Test „zwory” głowicy: zwarj krótko wejście przedwzmacniacza (przez 100 Ω–1 kΩ) lub krótkozłącz głowicę do masy. Jeśli wzbudzenie znika – tor wejściowy/ekranowanie. Jeśli nie – zasilanie/USZ/końcówka.
  4. Odłączanie USZ: rozewrzyj pętlę USZ (rezystor z wtórnego transformatora do katody/ujemnego bieguna wejścia). Jeśli pisk znika – pętla była dodatnia lub brak kompensacji.
  5. Oscyloskop: sprawdź tętnienia i skoki na szynach zasilania każdego stopnia. Daj odsprzęgi RC między stopniami (np. 2,2–4,7 kΩ + 10–22 µF).
  6. Sonda w.cz.: sprawdź oscylacje HF w okolicach EF86/ECC85 – jeśli obecne, dołóż „grid-stoppery” (patrz niżej).
  7. Przełącznik Z/O: oczyść, sprawdź ohmowo każdą sekcję pod obciążeniem, popraw luty.

Aktualne informacje i trendy

• Restauracja sprzętu lampowego: powszechna wymiana kondensatorów elektrolitycznych (105°C, low-ESR) i papierowych na MKP/MKT 400–630 V; „restuffing” kubków elektrolitycznych dla zachowania oryginalnego wyglądu.
• Poprawa stabilności: dodawanie grid-stopperów (rezystory szeregowe przy pinie siatki), anode-stopperów oraz kompensacji RC w pętli USZ (małe C równolegle do rezystora USZ).
• Standaryzacja prowadzenia mas: topologia „gwiazdy”, separacja masy sygnałowej od zasilania, skręcanie przewodów żarzenia z odniesieniem do masy przez rezystory 100 Ω–100 Ω lub sztuczną masę.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Zalecane modyfikacje/elementy:
  • Grid-stopper: 22–68 kΩ tuż przy pinie siatki EF86; 4,7–10 kΩ w dalszych stopniach (fizycznie najbliżej podstawki).
  • Anode-stopper: 1–4,7 kΩ w anodzie EF86, jeżeli wykryto oscylacje HF.
  • Odsprzęganie: dla każdego stopnia osobny RC: 2,2–10 kΩ + 10–47 µF/350 V do masy (krótkie ścieżki).
  • Sprzęgające: wymiana papierowych 10–100 nF/400–630 V na MKP; kontrola upływu (cel: >100 MΩ).
  • Zasilacz: nowe kondensatory główne 2×47–2×100 µF/350–450 V; sprawdzenie rezystorów filtrujących (cementowe/piaskowe) – wzrost wartości → większa podatność na motorboating.
  • USZ: weryfikacja polaryzacji uzwojenia wtórnego (jeśli transformator był ruszany) – zamiana końcówek odwraca fazę sprzężenia.
• Ekranowanie:
  • Przewód głowica–EF86 w pełnym oplocie, ekran do masy tylko z jednej strony (zwykle od strony wzmacniacza), minimalna długość.
  • Kubek ekranujący na EF86 ze sprężystym stykiem do chassis.
  • Fizyczne oddalenie przewodów siatkowych od transformatora wyjściowego i przewodów do głośnika.

Aspekty etyczne i prawne

• Bezpieczeństwo: urządzenie klasyczne, brak nowoczesnych zabezpieczeń. Praca przy wysokich napięciach – ryzyko porażenia; po serwisie test izolacji i sprawdzenie poprawności uziemienia/połączeń ochronnych.
• Oryginalność vs. modyfikacje: w sprzęcie kolekcjonerskim zalecane modyfikacje odwracalne i oznaczone; stosuj elementy o zbliżonej estetyce, jeśli ważna jest wartość kolekcjonerska.

Praktyczne wskazówki

• Kolejność działań „najpierw to, co statystycznie naprawia 80–90% przypadków”:
  1. Wymień elektrolity w zasilaczu i odsprzęgach katodowych; sprawdź rezystory filtrujące.
  2. Wymień papierowe kondensatory sprzęgające.
  3. Oczyść i doserwisuj przełącznik Z/O; popraw zimne luty na całej listwie.
  4. Zweryfikuj i ewentualnie przywróć prawidłowe USZ; dodaj kondensator kompensacyjny 33–220 pF równolegle do rezystora USZ, jeśli potrzeba.
  5. Sprawdź ekranowanie przewodu z głowicy i załóż kubek na EF86; skróć i przeprowadź przewody zgodnie z „lead dress”.
  6. Podmień EF86 na egzemplarz niemikrofonujący; sprawdź gumowe podkładki chassis/głowic.
  7. Dodaj grid-stoppery i (jeżeli potrzeba) anode-stoppery.
• Testy kontrolne:
  • Sygnał prostokątny 1 kHz: obserwuj „dzwonienie” – dolej kompensację w USZ.
  • Pomiar tętnień B+: dąż do minimalnych składowych AC na zasilaniu stopni wstępnych.
  • Test zależności od głośności i barwy: pomaga zlokalizować stopień wzbudzenia.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• „Melodia” występuje w kilku odmianach; rozkład elementów i wartości mogą się różnić. Dokładny model/wersja ułatwi podanie precyzyjnych punktów pomiarowych i wartości.
• Jeżeli wzbudzenie występuje tylko z załadowaną taśmą i przy otwartej obudowie – podejrzenie sprzężenia akustycznego i/lub mikrofonowania.

Sugestie dalszych badań

• Zdobycie schematu konkretnej wersji Melodii i weryfikacja napięć roboczych vs. dokumentacja.
• Analiza stabilności pętli (pomiar zapasu fazy przy otwartej pętli USZ – jeśli masz odpowiedni osprzęt).
• Ocena transformatora wyjściowego (pasmo/przeciążenie HF) – czasem wymaga korekcji Zobla po stronie wtórnej (np. 10 Ω + 100 nF równolegle do obciążenia).

Krótkie podsumowanie

• W Melodii wzbudzanie podczas odtwarzania najczęściej powodują: przełącznik Z/O (przesłuchy i masy), zużyte kondensatory zasilacza/odsprzęgów, upływne kondensatory sprzęgające, problemy z ekranowaniem toru głowica–EF86, mikrofonowanie lamp oraz błędnie zapięte USZ. Zacznij od „serwisu podstawowego” (kondensatory, Z/O, luty, masy), potem weryfikuj USZ i dodaj elementy stabilizujące (grid-stoppery, kompensacja). To w praktyce rozwiązuje zdecydowaną większość przypadków. Jeśli podasz dokładny model i objawy (charakter dźwięku wzbudzenia, zależność od głośności), wskażę konkretne punkty i wartości do sprawdzenia.