Multi FUZZ przystawka do organów – Radioelektronik 8/1984, budowa, modyfikacje, pad, blend

Pytanie

Multi FUZZ przystawka do organ ow

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• „Multi FUZZ” to analogowa przystawka (efekt) typu fuzz, którą można wpiąć do organów elektronicznych w celu uzyskania agresywnego, „kwadratowego” przesteru oraz bogatego spektrum harmonicznych. Klasyczny polski projekt o nazwie „Przystawka ‘Multifuzz’” został opisany w miesięczniku Radioelektronik 8/1984 (dział: Elektronika Akustyczna). (scribd.com)
• Do organów należy dostosować czułość i pasmo: wstawić tłumik (pad) na wejściu, zapewnić wysoką impedancję wejściową i zachować szerokie pasmo (zwłaszcza dół).
• Najpraktyczniejszy „multi‑fuzz” do organów to układ z kilkoma trybami obcinania (diody Si/Ge/LED), regulacją barwy i mieszaniem „clean/fuzz” (blend), opcjonalnie w wersji stereo.

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie Szczegółowa analiza problemu

• Zagadnienia kluczowe:

  • Dopasowanie poziomu: wyjścia organów bywają liniowe (−10 dBV do +4 dBu), wielokrotnie wyższe niż z przetwornika gitarowego. Bez tłumienia wejścia fuzz będzie stale „dławić się” w nasyceniu.
  • Impedancja i pasmo: organy generują głęboki bas i bogate składowe wyższe; typowe, „gitarowe” kondensatory sprzęgające 4.7–22 nF bywają zbyt małe i obcinają dół.
  • Intermodulacja: gra akordowa na fuzzie generuje silną intermodulację — stąd potrzeba regulacji nasycenia, filtracji i/lub toru blend.

• Rekomendowana topologia „Multi FUZZ” do organów (mono; łatwo powielić na stereo):

  1. Wejście i pad
     • Przełączany pad −18…−20 dB przed kondensatorem wejściowym: np. Rs=22 kΩ (szeregowo), Rg=3.3 kΩ (do masy) – tryb „LINE”; w trybie „INST” pad zwarty.
     • Ekranowane wejście, bufor o wysokiej impedancji (JFET/operacyjny).
  2. Wzmacniacz/kliper (operacyjny, single‑supply)
     • TL072/OPA2134 na pojedynczym zasilaniu 9–18 V z wirtualną masą Vref=VCC/2 (R=2×100 kΩ, C=47 µF + 100 nF do masy).
     • Stopień wzmocnienia: Rin=33 kΩ, Rf=330–560 kΩ; potencjometr „Fuzz” 100 kΩ w pętli ustawia przester.
     • Obcinanie przełączane:
       • Si: 2×1N4148 (ostry clipping, niski próg),
       • Ge: 2×1N34A (łagodniejszy, „miękki” fuzz),
       • LED: 2×LED (wyższy próg, głośniejszy, więcej dynamiki),
       • Asymetria: 1 vs 2 diody dla bogatszych alikwotów.
  3. Filtracja/kształtowanie tonu („multi”)
     • Pojedynczy filtr dolnoprzepustowy regulowany: C=2.2 nF, P‑Tone=100 kΩ do masy (zakres ~700 Hz–7 kHz).
     • Alternatywnie prosty „tilt” (Baxandall‑type) z C=47 nF i P‑Tone=50–100 kΩ dla przechyłu jasność/ciemność.
     • Dodatkowy przełącznik „Bass keep”: zwiększa C w sprzęganiu międzystopniowym (np. 220 nF ↔ 1 µF), aby nie tracić dołu organów.
  4. Blend (mieszanie czystego z fuzzem) — kluczowe dla organów
     • Druga połówka wzmacniacza operacyjnego jako sumator inwertujący: dwie ścieżki (dry i fuzz) przez R=100 kΩ, potencjometr 100 kΩ „Blend” balansuje proporcję.
     • Wyjściowy poziom ustawiany potencjometrem „Level/Volume” 10–50 kΩ.
  5. Zasilanie i headroom
     • 9 V z filtrowaniem (100 nF + 220–470 µF) i ochroną (dioda od odwrotnej polaryzacji, rezystor/bezpiecznik polimerowy).
     • Dla wyjść liniowych polecam 12–18 V lub przetwornicę/charge‑pump do ±9 V — znacząco poprawia headroom i redukuje „blocking distortion”.

• Dobór elementów pod pasmo organów

  • Kondensatory sprzęgające: 220 nF–1 µF (foliowe) zamiast 10–47 nF.
  • Kondensator odsprzęgający emiter/źródło (jeśli tranzystorowy fuzz): 10–47 µF — wpływa na „pełnię” dołu.
  • Progi filtrów: użyj f_c=1/(2πRC). Dla C=1 µF i R=100 kΩ f_c≈1.6 Hz — nie przytnie basu.
  • Wartości „gitarowe” (np. 4.7–10 nF na wejściu) często obetną rejestry pedału i basowe.

• Uwaga o wersji tranzystorowej (klimat vintage):

  • Dwu‑/trzystopniowa kaskada BJT (np. BC549C/BC550C) zapewnia ziarnisty fuzz. Wersję „multi” uzyskasz, przełączając lokalne odsprzęganie emitera (C‑bypass), dodając obcinanie diodowe między stopniami oraz prosty przełączany filtr tonów.

• „MultiFuzz” w literaturze PRL:

  • Nazwa „Multifuzz” pojawiła się w RE 8/1984 (autor: G. Wodzinowski). To właśnie ten kontekst zwykle przywołują krajowe dyskusje/naprawy DIY. (scribd.com)

Aktualne informacje i trendy

• Fuzz intensywnie wraca do syntezatorów i organów (zarówno analogowych, jak i cyfrowych). Popularne są:
  • tryby równoległe (clean/fuzz) dla zachowania podstawy basowej,
  • przełączane „silniki” obcinania (Si/Ge/LED/MOSFET),
  • układy wielopasmowe (crossover/bi‑amp) oraz bramki szumów przy wysokich ustawieniach gain,
  • wersje stereo z identycznymi torami dla lewej/prawej.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Dlaczego pad i blend są krytyczne w organach?
  • Pad eliminuje niekontrolowane, stałe nasycenie pierwszego stopnia przez wysoki poziom liniowy; blend pozwala zachować definicję akordów i fundament basu, ograniczając intermodulację.
• Jak dobrać progi filtrów?
  • Przykład: filtr LP po kliperze z R=100 kΩ i C=2.2 nF: f_c≈723 Hz — tłumi „piasek”. Zwiększając C do 4.7 nF, uzyskasz bardziej „mięsiste” brzmienie kosztem jasności.
• Zasilanie z wnętrza organów?
  • Jeśli chcesz „wbudować” fuzz: pobieraj z szyny wtórnej (np. +12 V DC), ale obowiązkowo izoluj, filtruj i prowadź masy w jednym punkcie; unikaj pętli masy z sekcją przedwzmacniacza organów.

Aspekty etyczne i prawne

• Modyfikacje wnętrza organów niosą ryzyko porażenia prądem (sekcja sieciowa, transformatory). Wszelkie prace wykonuj przy odłączonym zasilaniu, zachowując odstępy/izolację zgodnie z normami bezpieczeństwa.
• W instrumentach zabytkowych ingerencje mogą obniżyć wartość kolekcjonerską; zalecany montaż przystawki jako zewnętrznego efektu („true bypass”) bez trwałych przeróbek.
• Jeśli instrument jest na gwarancji — używaj wyłącznie zewnętrznego toru efektowego (insert/aux), bez otwierania obudowy.

Praktyczne wskazówki

• Minimalny „multi‑zestaw” do organów:
  • S1: LINE/INST (pad −18…−20 dB),
  • P‑Fuzz 100 kΩ, P‑Tone 100 kΩ, P‑Blend 100 kΩ, P‑Level 10–50 kΩ,
  • Tryby clippingu: Si/Ge/LED/asym.
• Zasilanie: 9–18 V DC, filtracja 100 nF + 470 µF, dioda zabezpieczająca i rezystor 10 Ω w szereg (z RC snubber 100 nF/100 Ω) dla ograniczenia „twardych” impulsów.
• Uruchomienie:
  1. Sprawdź Vref (≈VCC/2) bez sygnału.
  2. Oscyloskopem upewnij się, że przy pad=LINE i P‑Fuzz minimum sygnał nie jest „kwadratowy” jeszcze przed kliperem.
  3. Dobierz C sprzęgające słuchowo na najniższych rejestrach; jeśli dół zanika — podwajaj C.
  4. W stereo: dwa identyczne kanały, wspólny punkt masy przy wejściu, krótkie, ekranowane połączenia.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Fuzz w pełnych akordach (polifonia) generuje silną intermodulację. Rozwiązania:
  • blend (30–60% czystego),
  • łagodniejsze obcinanie (Ge),
  • filtracja górna po kliperze.
• Zbyt niskie napięcie zasilania przy +4 dBu może ograniczyć headroom — rozważ 12–18 V lub ±9 V.

Sugestie dalszych badań

• Odzyskanie oryginalnego opisu RE 8/1984 („Przystawka ‘Multifuzz’”) dla porównania charakterystyki filtrów i punktów pracy; wzmianka w archiwum bibliograficznym potwierdza publikację. (scribd.com)
• Przejrzenie dyskusji/diagnoz DIY dotyczących tamtej konstrukcji (np. wątki „Multifuzz z Radioelektronika 1984 r.”) w celu weryfikacji typowych modyfikacji. (poszukaj.elektroda.pl)
• Eksperyment z alternatywnymi „silnikami” clippingu (MOSFET body diode, op‑amp hard clip w pętli, CMOS‑inverter fuzz na CD4049) — różne spektra harmonicznych.

Krótkie podsumowanie

• Multi FUZZ do organów to w praktyce: przełączany pad, wysoka impedancja wejścia, szerokie kondensatory sprzęgające, kilka trybów obcinania, regulacja barwy i tor blend. Zapewnia to agresywny charakter fuzz z kontrolą czytelności akordów i pełni basu.
• Jeśli chcesz, przygotuję kompletny schemat (mono/stereo) z listą elementów i płytką pod Twoje organy. Daj proszę znać:
  • model i typ wyjścia organów (liniowe/insert/słuchawkowe),
  • mono czy stereo,
  • preferencje brzmieniowe (ostrzejsze „Si”, miększe „Ge”, głośniejsze „LED”).