Odkurzacz – nierówna praca i spalenizna po wymianie wirnika, podejrzenie przegrzanego stojana

Pytanie

po wymianie wirnika odkurzacz przez patę minut pracował idealnie aż w końcu zaczął nierówno pracować i poszedł smród spalenizny. przypuszczam, że to wina stojana, który się przegrzał i na wirnik poszedł wysoki prąd. Co ty na to.

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Twoja hipoteza jest częściowo trafna: przegrzany/zwarty stojan mógł „pociągnąć” nadmierny prąd i w kilka minut doprowadzić do nierównej pracy i zapachu spalenizny. W silniku szeregowym prąd płynie jednak przez stojan i wirnik w tym samym obwodzie – nie „idzie na wirnik” osobno. Przyczyną może być: zwarcie międzyzwojowe stojana, problem komutacyjny po wymianie (szczotki/komutator), błąd montażu/mechanika (łożyska, turbina) albo niewłaściwy/mieszany typ wirnika.
• Kluczowe punkty:
  • Zwarcie w stojanie obniża jego reaktancję → rośnie prąd całego obwodu (stojan+wirnik) → szybka degradacja wirnika i iskrzenie.
  • Równie prawdopodobne: niewysezonowane lub zużyte szczotki, zła geometria/wyważenie nowego wirnika, tarcie turbiny/łożysk, zaburzony przepływ powietrza.
  • Po „parę minut” objawy zwykle pojawiają się, gdy usterka ujawnia się po nagrzaniu (izolacja, rozszerzalność, osiadanie szczotek).

Szczegółowa analiza problemu

• Fizyka układu: Odkurzacze mają zazwyczaj silnik komutatorowy szeregowy AC (tzw. „uniwersalny”). Uzwojenia stojana i wirnika są połączone szeregowo, więc prąd jest wspólny. Awaria jednego elementu zmienia impedancję obwodu i obciąża drugi.
• Co pasuje do Twojego przebiegu „działał idealnie przez kilka minut, potem nierówno i smród”:
  1. Zwarcie międzyzwojowe w stojanie „po rozgrzaniu”
     • Mikrodefekt izolacji w stojanie mógł być uśpiony. Wzrost temperatury obniża rezystancję miedzi i przyspiesza przebicie. Indukcyjność jednej cewki gwałtownie spada → prąd rośnie, pojawia się silna asymetria pola → narasta iskrzenie na komutatorze, ślady „ognia okrężnego”, szybkie przegrzanie świeżego wirnika.
  2. Problemy komutacyjne po wymianie wirnika
     • Stare szczotki dotarte do starego komutatora nie przylegają do nowego. Punktowy styk + zbyt mały docisk = łuk, lokalne przegrzanie, nierówna praca po kilku minutach. Dodatkowo zanieczyszczone prowadnice szczotek lub pył węglowy potrafią zakleszczać szczotki po rozgrzaniu.
  3. Błąd doboru/wyważenia wirnika
     • Wirnik o niezgodnej geometrii uzwojeń/ilości działek, bicia komutatora, zły promień komutatora, brak wyważenia dynamicznego lub niewłaściwe łożyska. Po kilku minutach wzrost drgań i tarcie powodują skok prądu i smród lakieru.
  4. Mechanika i chłodzenie
     • Turbina ocierająca o dyfuzor (np. brak podkładek dystansowych) lub przeciążone/źle osadzone łożyska. Zatkane filtry/wlot także wywołują szybkie przegrzanie (choć zwykle objawy pojawiają się bardziej płynnie).
• Wniosek przyczynowo-skutkowy:
  • „Wysoki prąd na wirnik” nie jest decyzją stojana, tylko skutkiem spadku impedancji układu (zwarcia lub przeciążenia). Najpierw pojawia się anomalia (stojan, wirnik, komutacja, mechanika), potem rośnie prąd i temperatura, a na końcu czujesz spaleniznę. Sekwencja, którą opisujesz, nadal pozwala podejrzewać stojan – ale trzeba to potwierdzić pomiarami, bo równie dobrze winny bywa tor szczotka–komutator lub mechanika.

Aktualne informacje i trendy

• W praktyce serwisowej AGD obecnie częściej wymienia się kompletny zespół silnika (stojan+wirnik+łożyska+turbiny) niż pojedyncze elementy, z uwagi na koszt wyważenia, ryzyko asymetrii i czas. W nowszych konstrukcjach pojawiają się silniki bezszczotkowe (BLDC) – eliminują problemy komutatora/szczotek, ale są droższe i naprawialność jest mniejsza.
• Termiki i bezpieczniki termiczne są powszechne – nie wolno ich mostkować; zadziałanie zwykle oznacza realny problem cieplny w zespole.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Co sprawdzić – krok po kroku (elektryka):
  • Rezystancja cewek stojana (odłącz szczotki): obie powinny mieć niemal identyczną wartość (różnice >5–10% są podejrzane). Absolutna wartość to zwykle pojedyncze–kilkanaście Ω (zależnie od modelu).
  • Indukcyjność/Q (jeśli masz LCR): duża rozbieżność między cewkami = zwarcie międzyzwojowe.
  • Izolacja do rdzenia (megomierz 500 V): oczekuj >10 MΩ (im więcej, tym lepiej).
  • Wirnik: test „bar‑to‑bar” (miliomomierz) – sąsiednie lamelki powinny mieć zbliżoną rezystancję. Idealnie użyj „growlera” lub testera wirników – wykrywa nawet pojedyncze zwarcia zwojów, których zwykły omomierz nie pokaże.
  • Komutator: bicie promieniowe/osiowe, równość powierzchni, przerwy między działkami (podcięta mika 0,5–1 mm), brak przepaleń pierścieniowych.
• Co sprawdzić – mechanika/chłodzenie:
  • Łożyska: luz promieniowy/osiowy, płynność na zimno i po ogrzaniu. Zawsze wymienia się komplet.
  • Turbiny: poprawna kolejność, kierunek i dystansowanie podkładkami; brak ocierania o obudowę.
  • Prowadnice szczotek: czyste, szczotka swobodnie „pływa”, długość >5–7 mm, sprężyna sprawna; kształt czoła dopasowany do promienia komutatora (można doszlifować drobnym papierem 600–1000, przez pasek papieru między szczotką a komutatorem).
• Próby kontrolowane:
  • Pierwsze uruchomienie przez żarówkę 100–150 W w szereg (ogranicznik prądu) – widać od razu, czy obwód „ciągnie” nadmiar prądu.
  • Rozbieg i docieranie szczotek: 10–15 min przy obniżonym napięciu (autotransformator ~40–60% Un) z otwartym wlotem powietrza.
  • Pomiar prądu biegu jałowego (po dotarciu): stabilny i powtarzalny; istotnie zawyżony prąd = usterka elektryczna lub mechaniczna.

Aspekty etyczne i prawne

• Bezpieczeństwo: praca przy napięciu sieciowym grozi porażeniem; używaj izolowanego narzędzia, nie uruchamiaj z otwartą turbiną bez osłon. Pył węglowy i lakierowe opary są szkodliwe – wentylacja, maska, okulary.
• Nie mostkuj zabezpieczeń termicznych/bezpieczników. To narusza wymagania bezpieczeństwa (UL/CE) i stwarza ryzyko pożaru.
• Utylizacja spalonych części zgodnie z lokalnymi przepisami dot. elektroodpadów.

Praktyczne wskazówki

• Szybka diagnostyka „tak/nie” stojana:
  • Porównaj rezystancje/indukcyjności obu cewek; obejrzyj kolor lakieru (brunatne/czarne miejsca = przegrzanie).
  • Jeśli różnice są wyraźne lub izolacja <10 MΩ – stojan do wymiany/przewinięcia (ekonomicznie zwykle wymiana całego silnika).
• Jeśli podejrzewasz komutację:
  • Wymień szczotki na nowe, właściwe dla tego modelu, doszlifuj i dotrzyj.
  • Delikatnie przeszlifuj i odtłuść komutator, sprawdź podcięcie miki.
• Jeśli mechanika:
  • Wymień łożyska, odtwórz fabryczne dystanse turbin, sprawdź ocieranie (plastelina/marker kontrolny).
• Gdy wymieniasz tylko wirnik:
  • Upewnij się, że to dokładnie ten sam typ (ilość działek komutatora, skok uzwojenia, średnice, długość pakietu, wyważenie). „Prawie pasujący” wirnik potrafi zniszczyć silnik w kilka minut.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Zwykły omomierz często nie wykrywa pojedynczych zwarć zwojów w wirniku/stojanie – potrzebny growler/test impulsowy lub LCR.
• Po epizodzie spalenizny często uszkodzone są już oba elementy (nowy wirnik też mógł ucierpieć). Dalsze próby „na siłę” tylko pogarszają stan.
• Ekonomika: przewijanie stojana/obróbka komutatora bywa droższa niż kompletny zespół silnika (z wyważeniem fabrycznym).

Sugestie dalszych badań

• Jeśli masz dostęp do: megomierza 500 V, LCR metru, growlera/testera armatur – wykonaj pełny zestaw testów; w przeciwnym razie rozważ serwis z takim wyposażeniem.
• Podaj: model odkurzacza, zdjęcia komutatora i szczotek, opisz kolor/stan uzwojeń stojana, wyniki pomiarów rezystancji/izolacji – doprecyzuję progi i kolejne kroki.

Krótkie podsumowanie

• Tak, uszkodzony stojan mógł po rozgrzaniu zwiększyć prąd i „zabić” nowy wirnik – to spójny scenariusz, ale równie często winne są szczotki/komutator lub mechanika po wymianie wirnika.
• Zacznij od pomiaru symetrii cewek stojana i izolacji, oceny szczotek/komutatora oraz kontroli łożysk/turbin.
• Jeśli potwierdzi się uszkodzenie stojana lub są wielokrotne objawy przegrzania, najbardziej racjonalna będzie wymiana całego zespołu silnika.
• Dla bezpieczeństwa pierwsze uruchomienia rób przez żarówkę w szeregu i dotrzyj szczotki przy obniżonym napięciu.