Jakie są odpowiedniki oraz zamienniki lampy elektronowej EM80?
Kluczowe punkty
• 6BR5 i 6E1P są dziś najłatwiej dostępne i nie wymagają żadnych zmian w urządzeniu.
• UM/PM-80 różnią się wyłącznie sposobem zasilania żarzenia – elektrycznie (poza żarzeniem) i wizualnie są zgodne.
• EM81/84/87 pokażą poziom sygnału, ale inaczej świecą i mają inny pin-out lub inną czułość.
Charakterystyka EM80 (6BR5)
• Cokół: Noval (B9A) – 9 pinów
• Żarzenie: 6,3 V / 0,2 A (0,18–0,23 A wg katalogów)
• Napięcie anody wskaźnika: 200 – 250 V
• Napięcie siatki sterującej (zakres pełnego wychyłu): 0 … -15 V
• Obraz: wachlarzowy sektor 90° („liść”)
• Wewnątrz: trioda wzmacniająca + ekran luminescencyjny
Odpowiedniki 1 : 1 – pin-, elektryczno- i wizualnie zgodne
| Oznaczenie | Kraj | Uwagi szczegółowe |
|------------|------|------------------|
| 6BR5 | USA/UK | Identyczny pin-out, te same parametry |
| 6E1P (6Е1П) | ZSRR | Najłatwiej dostępny NOS; nieznacznie większy pobór prądu żarzenia (0,21 A) – w praktyce pomijalne |
| CV5111 | UK | Oznaczenie militarne, 100 % zamienne |
| 65ME | Chiny | Produkcja współczesna, dostępna w Azji |
| AM80 | EU | Wersja firmowa (Philips/Mullard) |
Wersje z innym systemem żarzenia
| Ozn. | Żarzenie | Zastosowanie | Konsekwencje |
|------|----------|--------------|--------------|
| UM80 | 100 mA (19 V w szeregu) | Odbiorniki uniwersalne z zasilaniem beztransformatorowym | W sprzęcie na 6,3 V trzeba dodać rezystor szeregowy lub przejść na zasilanie szeregowe lamp |
| PM80 | 4,1 V / 0,1 A | Sprzęt bateryjny/seria P | Niezbędna zmiana napięcia żarzenia |
Zamienniki funkcjonalne – wymagane modyfikacje
| Lampa | Typ wskaźnika | Główne różnice | Co zmienić w układzie |
|-------|--------------|----------------|-----------------------|
| EM81 (6DA5) | wachlarz, szerszy | inny pin-out, mniejsza czułość (-22 V) | przepięcie podstawki, rezystor siatki |
| EM84 (6FG6 / 6E3P) | dwa pasy liniowe | inny pin-out, obraz nie wachlarz | przepięcie pinów, zmiana rezystora, ewentualnie inna skala |
| EM85, EM87 | dwa pasy, wyższa czułość | jw. + inny zakres napięć sterujących | jw. |
| 6E5, 6E5S, EM34 | kołpak oktal, okrąg | inny cokół, inne napięcia | wymiana podstawki i adaptacja cokołu |
Teoretyczne podstawy
• Wszystkie „magic-eye” działają na tej samej zasadzie: luminofor na anodzie sterowany strumieniem elektronów modulowanym napięciem siatki.
• Zakres napięć ujemnych na G trwa od kilku do >30 V w zależności od konstrukcji, stąd konieczność dobrania dzielnika/rezystora, by uzyskać pełne „zamknięcie” wskaźnika.
• Różnice w pin-oucie wynikają z odmiennego rozmieszczenia triody i elektrody ekranu w bańce.
Praktyczne zastosowania
• Renowacja radia lampowego – najlepiej 6E1P lub 6BR5.
• Wzmacniacz gitarowy DIY – można świadomie wybrać EM84 dla efektu „pasków” po odpowiedniej adaptacji.
• Urządzenia pomiarowe – magic-eye może służyć jako prosty miernik poziomu VU.
– W sparowanych (NOS) EM80 ceny rosną; 6E1P rosyjskie dostępne hurtowo (<10 € szt.) według bieżących ofert (2024).
– Chińskie 65ME produkowane w niewielkich partiach – jakość luminoforu poprawiona, lecz żywotność ≤3000 h wg danych producenta.
– Coraz popularniejsze „symulatory” LED (LM3914/15, MPX, mikrokontrolery), gotowe moduły pod rozstaw Noval (ang. „plug-in replacement”) – napięcie zasilania 5–15 V, brak wysokiego napięcia ⇒ większe bezpieczeństwo.
– Trend „retro-mod” – łączenie lampowego front-endu z cyfrowymi sterownikami LED/OLED dla zwiększenia trwałości i precyzji.
• Typowe rezystory siatkowe: 1 MΩ dla EM80; przy EM84/EM87 często 470 kΩ–220 kΩ, aby zapewnić właściwy zakres ‑20 … 0 V.
• Jeśli w oryginale jest opornik katodowy triody 1 kΩ–2,2 kΩ, przy EM80/6E1P pozostaje bez zmian; przy EM84 bywa konieczne zmniejszenie o 20–30 %.
• Dopasowanie kształtu obrazu do okienka skali radia: EM84 dłuższe (≈71 mm), EM80/6E1P ≈66 mm; EM81 najkrótsze (≈60 mm).
• Stare lampy zawierają bar (Ba) i tlenki strontu – utylizować jako elektroodpady.
• W zabytkowych radioodbiornikach ingerencja w oryginalny układ może obniżyć wartość kolekcjonerską – warto zachować możliwość powrotu do pierwotnej lampy (gniazdo adaptera).
• Zastosowanie zamienników LED w sprzęcie zasilanym z sieci 230 V wymaga zgodności z normą PN-EN 62368-1 (bezpieczeństwo sprzętu AV/ICT).
• Kolor i jasność świecenia różni się między seriami produkcyjnymi; rosyjskie 6E1P zwykle bardziej niebiesko-zielone, oryginalny Telefunken – czystozielony.
• EM84 ma znacznie inną estetykę – w radio z małym okienkiem wachlarz może być bardziej czytelny niż wąskie paski.
• 65ME (chiński) ma cieńszą warstwę luminoforu – w jasno oświetlonym pomieszczeniu może wydawać się bledsza.
– Pomiary porównawcze jasności i żywotności EM80 vs 6E1P vs 65ME (test ciągłego świecenia 1000 h).
– Opracowanie uniwersalnej, drukowanej przelotki Noval→Noval z konfigurowalnymi zworkami pin-out.
– Analiza wpływu temperatury włókna na stabilność luminoforu (termiczny breakdown).
Najpewniejszymi, w pełni kompatybilnymi zamiennikami EM80 są dziś 6BR5 (Europa/USA) i 6E1P (ZSRR). Jeśli urządzenie pracuje w szeregowym łańcuchu żarzenia, użyj UM80/PM80. Inne „magiczne oczy” (EM81/84/87, 6E5…) można zastosować wyłącznie po przebudowie pin-outu i dopasowaniu czułości, co zmieni także efekt wizualny. W razie niedostępności lamp coraz częściej stosuje się gotowe wkładki LED, choć rezygnuje się wtedy z autentycznego charakteru świecenia.
