Przestrojenie głowicy UKF na nowy zakres za pomocą drugiego radia

Pytanie

Jak przestroić głowicę UKF z starej częstotliwości na nową za pomocą drugiego sprawnego radia

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Tak, da się skutecznie przestroić głowicę UKF ze starego zakresu OIRT (65,5–74 MHz) na nowy CCIR (87,5–108 MHz) używając drugiego, sprawnego radia jako „wzorca”.
• Procedura: najpierw modyfikujesz pojemności/indukcyjności w głowicy (aby przesunąć pasmo), następnie zestrajasz heterodynę (dół rdzeniem cewki, góra trymerem), a na końcu obwody wejściowe. Drugie radio służy do:
  • identyfikacji częstotliwości lokalnych stacji (markery do strojenia),
  • „podsłuchu” Twojej heterodyny (kontrola położenia krańców pasma).
• Klucz: częstotliwość pośrednia UKF FM to 10,7 MHz; zwykle heterodyna pracuje po „wysokiej” stronie: fLO ≈ fRF + 10,7 MHz.

Szczegółowa analiza problemu

1. Identyfikacja głowicy i przygotowanie

• Sprawdź, czy głowica jest:
  • strojona warikapami (napięciem, Vt ≈ 0–25 V), czy
  • strojona kondensatorem obrotowym (trymery + rdzenie).
• Zlokalizuj elementy regulacyjne:
  • Losc – cewka heterodyny (rdzeń ferrytowy lub mosiężny),
  • Cosc – trymer heterodyny,
  • Lrf/Crf – obwody wejściowe (cewki i trymery toru antenowego/w.cz.),
  • (opcjonalnie) filtr dyskryminatora w p.cz. 10,7 MHz.

2. Niezbędne modyfikacje pasma (OIRT → CCIR)

• Aby podnieść zakres pracy, zmniejsza się pojemność równoległą w obwodach rezonansowych:
  • w praktyce usuwa się (lub zmienia na mniejsze) kondensatory „dopasowujące” w obwodach: heterodyny i wejściowych (typowo z kilkunastu–kilkudziesięciu pF do wartości rzędu 2,2–6,8 pF, a czasem całkowicie usuwa),
  • jeśli nadal brakuje „góry”, zmniejsza się indukcyjność (1 zwój mniej lub lekkie rozciągnięcie cewki).
• W głowicach warikapowych sprawdź zakres Vt. Jeśli dolna granica pasma „nie schodzi”, zwiększ minimalne Vt (modyfikacja dzielnika). Jeśli brak górnej granicy – zwiększ maksymalne Vt (zwykle korekta rezystora szeregowego/potencjometru ARCz).

3. Zestrajanie heterodyny z pomocą drugiego radia
   Są dwa wygodne tryby pracy z radiem wzorcowym:

A. Radio wzorcowe jako „marker” stacji

• Użyj wzorcowego radia z cyfrową syntezą, aby znaleźć dwie–trzy stacje referencyjne (np. ~88–90 MHz, ~98–100 MHz, ~106–108 MHz). Zanotuj dokładne częstotliwości.
• Na przestrajanym radiu:
  • Dół skali: ustaw wskaźnik na początek skali (87,5). Odbierz najniższą lokalną stację (np. 88,2) i rdzeniem Losc przesuń tak, aby ta stacja wypadła we właściwym miejscu skali (88,2 powinno być tuż nad początkiem).
  • Góra skali: ustaw wskaźnik na koniec (108). Odbierz wysoką stację (np. 106,7) i trymerem Cosc ustaw, by pokrycie skali na górze było prawidłowe.
  • Iteruj 2–3 razy (dół Losc, góra Cosc), aż skala będzie liniowa „z grubsza” w całym zakresie.

B. „Podsłuch heterodyny” (precyzyjne ustawienie dołu)

• Ustaw przestrajane radio na minimum skali (docelowo 87,5 MHz). Docelowa heterodyna powinna wtedy wynosić ok. 98,2 MHz.
• Zbliż radio wzorcowe (wyłącz tłumienie szumów – Squelch/MUTE off). Przestrajaj wzorcowe w okolicy 98,2 MHz i nasłuchuj charakterystycznego „pisku”/wyciszenia – to sygnał Twojej heterodyny. Rdzeniem Losc ustaw ją dokładnie na 98,2 MHz (uzyskasz poprawny „dół”).
• Uwaga: górny kraniec (108 → fLO ≈ 118,7 MHz) wykracza poza zakres większości tunerów, więc jego ustawienie wykonasz metodą A (na realnej stacji) trymerem Cosc.

4. Zestrojenie obwodów wejściowych (czułość i selektywność)

• Dół pasma (~88–92 MHz): na słabszej stacji reguluj Lrf (rdzeń) na maksimum sygnału.
• Góra pasma (~104–108 MHz): na słabszej stacji reguluj Crf (trymer) na maksimum.
• Powtarzaj dół/góra 2–3 razy. Celem jest możliwie równomierna czułość w całym zakresie.

5. Kontrola toru p.cz. i dyskryminatora

• Jeśli po przestrojeniu dźwięk jest zniekształcony lub stereo „pływa”, skoryguj detektor:
  • bez sygnału na wejściu napięcie na wyjściu dyskryminatora powinno być ~0 V,
  • przy odbiorze nośnej – symetryczna charakterystyka (najmniejsze zniekształcenia przy dokładnym dostrojeniu),
  • w tunerach z filtrem 10,7 MHz na filtrach ceramicznych zwykle nie ruszamy p.cz., o ile wcześniej było sprawne.

6. Weryfikacja

• Sprawdź trzy punkty skali: ~88–90, ~98–100 i ~106–108 MHz; porównaj z radiem wzorcowym.
• Zwróć uwagę na brak „odbiorów lustrzanych” (ta sama stacja w dwóch miejscach skali) – to znak źle zestrojonych obwodów wejściowych.

Uwaga techniczna: większość głowic FM pracuje z heterodyną po „wysokiej” stronie (fLO = fRF + 10,7 MHz). Jeśli masz wątpliwość, sprawdź: przy odbiorze np. 90 MHz heterodyna będzie ~100,7 MHz (słychać ją na radiu wzorcowym). Gdyby była po „niskiej”, byłaby ~79,3 MHz (poza typowym zakresem drugiego radia).

Aktualne informacje i trendy

• W praktyce amatorskiej popularne są dwa podejścia: przestrojenie oryginalnej głowicy (jak wyżej) lub użycie zewnętrznego konwertera OIRT→CCIR w torze antenowym. Konwerter bywa szybszy i odwracalny, ale nie zawsze daje tak dobrą czułość/jakość, jak poprawnie przestrojona głowica.
• W głowicach warikapowych często wystarcza usunięcie kilku pojemności „dociążających” i korekta zakresu Vt; w starszych głowicach obrotowych potrzebna bywa zmiana L (1 zwój mniej).

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Dlaczego 10,7 MHz? To standardowa p.cz. dla FM w paśmie 88–108 MHz; zapewnia kompromis między selektywnością a stabilnością.
• Dół/góra a elementy: rdzeń Losc „ustawia” dolną granicę (wpływa głównie na niskie częstotliwości), a trymer Cosc – górną (wrażliwy na wysokie częstotliwości). Analogicznie Lrf/Crf dla toru wejściowego.
• Narzędzia: używaj wyłącznie wkrętaków niemagnetycznych (plastik/ceramika); metalowy stroik rozstraja układ i może uszkodzić rdzeń.

Aspekty etyczne i prawne

• Nie wprowadzaj celowego promieniowania (nadajnika). Prace wykonuj przy minimalnym sprzężeniu anten (kilkadziesiąt cm – 1 m) i na możliwie niskich poziomach sygnału. Nie modyfikuj stopni w.cz. w sposób prowadzący do nadmiernych emisji przypadkowych.

Praktyczne wskazówki

• Zanim zaczniesz, zaznacz pozycje rdzeni i trymerów (markerem/zdjęciem), aby móc wrócić do punktu wyjścia.
• Jeśli rdzeń „klei się” – nie siłuj: podgrzej delikatnie głowicę (suszar­ka), kropelka IPA, minimalne ruchy (max 1/8 obrotu na raz).
• Wyłącz ARCz/AFC podczas strojenia (potrafi „ciągnąć” częstotliwość i mylić).
• Jeżeli skala „idzie” dobrze w środku, ale rozjeżdża się na krańcach – wróć do obwodów wejściowych (tracking).
• W głowicach warikapowych warto pomierzyć Vt (multimetr): typowy zakres 0,5–1 V (dół) do 23–30 V (góra).

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Nie każdą głowicę da się rozciągnąć na pełne 87,5–108 MHz bez kompromisów (szczególnie w starszych konstrukcjach z małą regulacją C i L).
• Zbyt agresywne „odwijanie” cewek pogarsza dobroć Q i stabilność.
• Jeżeli tor p.cz. był wcześniej rozstrojony, samo przestrojenie głowicy nie da satysfakcjonującego efektu – wtedy konieczna pełna zestrojenie p.cz./dyskryminatora.

Sugestie dalszych badań

• Jeżeli podasz model radia/głowicy (np. GF-29, GF-32, RMS-404 itd.), przygotuję konkretne wartości elementów do usunięcia/zamiany oraz punkty pomiarowe.
• Warto zapoznać się z dokumentacją serwisową Twojego modelu – często zawiera tabelę strojenia (kolejność i częstotliwości kontrolne).

Krótkie podsumowanie

• Przestrajanie z pomocą drugiego radia jest wykonalne i skuteczne: najpierw zmniejszasz pojemności w obwodach (ew. L), potem ustawiasz dół rdzeniem heterodyny (potwierdzając fLO ≈ 98,2 MHz „podsłuchem”), górę trymerem na realnych stacjach, a na końcu zestrajasz obwody wejściowe i – w razie potrzeby – dyskryminator. Iteracja i drobne kroki są kluczem do sukcesu. Jeśli podasz konkretny model, dopasuję instrukcję z wartościami elementów.