Przystawka You-You (wah-wah) – schematy lampowe i tranzystorowe z RiK 10/1970, DIY, Vox, CryBaby

Pytanie

schemat przystawka you you

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Najprawdopodobniej chodzi o gitarową przystawkę/efekt „You‑You” (pol. „kaczka”, ang. wah‑wah) – przestrajany filtr pasmowy sterowany pedałem.
• Oryginalny polski opis (ze schematem lampowym i tranzystorowym) ukazał się w miesięczniku „Radioamator i Krótkofalowiec”, nr 10/1970; skany tego artykułu są dostępne w wątku na forum Trioda. (forum-trioda.pl)

Szczegółowa analiza problemu

• Co to jest „You‑You” (wah‑wah)

  • Efekt polega na dynamicznym przesuwaniu częstotliwości środkowej wąskopasmowego filtra (wysoka dobroć Q ~1–3), co akustycznie daje „mowę” typu „ua‑ua/you‑you”. Technicznie realizuje się to jako:
    • filtr pasmowy LC (cewka ~400–600 mH + C ok. 10 nF) z regulacją częstotliwości przez zmianę rezystancji/punktu pracy,
    • aktywny filtr pasmowy bez cewki (mostek T, MFB lub stan‑zmienny/SVF) – częstotliwość stroi się potencjometrem w pedale.

• Kontekst źródeł PL

  • Wątek Trioda jednoznacznie identyfikuje „You‑You” jako przystawkę gitarową; wskazuje na skany i podaje źródło (RiK 10/1970). Dyskutanci zauważają, że wersja tranzystorowa z publikacji brzmiała raczej jak korektor barwy, a najlepsze rezultaty dawały układy z indukcyjnością (klasyczne wah). To cenna podpowiedź, jeśli zależy Ci na „klasycznym” brzmieniu. (forum-trioda.pl)

• Dwa praktyczne warianty konstrukcyjne (proponowane, sprawdzone podejścia DIY)

  1. Klasyk „induktorowy” (brzmienie w stylu Vox/CryBaby)
     • Topologia: bufor wejściowy → filtr pasmowy z induktorem 450–500 mH i kondensatorem 10–15 nF → wtórnik/driver wyjściowy.
     • Sterowanie: potencjometr 100 kΩ (log) sprzężony z pedałem; niewielki szeregowy PR 2,2–4,7 kΩ przy „zerze” zakresu pomaga wygładzić skrajny dół (praktyczna wskazówka z Triody). (forum-trioda.pl)
     • Typowe pasmo strojenia: ~350 Hz – 1,8 kHz; regulacja „Q” (dobroci) rezystorem 33–100 kΩ w pętli sprzężenia filtra.
     • Plusy: „to” brzmienie, dobra współpraca z przesterem; minusy: dostępność/rozrzut induktora, wrażliwość na szumy masy.
  2. Aktywny filtr stan‑zmienny (SVF) na TL072 (bez cewki)
     • Topologia: SVF z dwoma integratorami (R, C równe), w torze wykorzystujemy wyjście pasmowe (BP). Częstotliwość środkowa:
       f0 ≈ 1/(2π·R·C). Dla C = 22 nF i R strojonym ~3,6–39 kΩ uzyskasz ~200 Hz – 2 kHz (pełny, muzyczny zakres).
     • Sugerowana aplikacja:
       • U1A, U1B = TL072; C1=C2=22 nF; R1=R2=R(f0) – potencjometr 100 kΩ z ograniczeniem skrajnym (szeregowo 3,3 kΩ).
       • Wzmocnienie sumatora ustaw na 1,5–2,2, co daje Q ≈ 1–2 (czytelne „kwakanie” bez nadmiernego wzbudzenia).
     • Plusy: powtarzalność, brak cewki, niskie szumy; minusy: brzmienie nieco „nowocześniejsze” niż klasyk.
     • Uwaga: wątek Trioda wspomina też o „biquadzie” – to matematyczny odpowiednik SVF; daje podobny efekt po właściwej implementacji. (forum-trioda.pl)

• Wersje lampowe i hybrydowe

  • Artykuł RiK 10/1970 prezentował także wariant lampowy (retro). Daje on ciekawe nasycenie, ale wymaga wysokich napięć i ekranowania, dlatego dla pierwszej budowy polecam tranzystor/operacyjny odpowiednik. (forum-trioda.pl)

Aktualne informacje i trendy

• Na podstawie dyskusji archiwalnej:
  • Najlepszą „klasykę” zapewnia układ z induktorem; wersje bezcewkowe bywają odbierane jako „bardziej ostre/jaśniejsze”, co koryguje się niewielkim rezystorem w torze potencjometru lub tłumieniem góry. (forum-trioda.pl)
• Współcześnie popularne są:
  • optyczne wah (Morley‑style) – pedał reguluje LDR zamiast potencjometru (brak trzasków, większa trwałość),
  • auto‑wah/envelope‑filter (cyfrowe lub analogowe) – strojenie f0 obwiednią, bez pedału,
  • modelowanie cyfrowe (DSP) z emulacją charakteru induktorów (różne „induktory” = różne szczyty/Q).

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Dlaczego Q jest ważna
  • Za wrażenie „mowy” odpowiada wąski, wyraźny pik charakterystyki. Q ~1,2–2,2 to praktyczny kompromis między „przebiciem” a stabilnością i szumem.
• Dlaczego induktor „brzmi inaczej”
  • Indukcyjność z rezystancją własną i nieliniowością rdzenia wnosi subtelne zmiany fazy/tłumienia vs. doskonały filtr aktywny – to słychać jako „vintage feel”.

Aspekty etyczne i prawne

• Projekty DIY do użytku własnego są bezpieczne prawnie; kopiowanie wzorów płytek komercyjnych bywa objęte prawami producentów. Zachowaj oznaczenia źródeł i nie publikuj skanów artykułów poza dozwolonym użytkiem.
• BHP: wariant lampowy pracuje na kilkuset woltach – rygor bezpieczeństwa, uziemienie, rozładowanie kondensatorów.

Praktyczne wskazówki

• Jeżeli chcesz schemat najbliższy oryginałowi RiK 10/1970:
  • Odwołaj się do skanów z Triody i odtwórz wartości elementów (są na grafice „przystawka – cz. 1..3”). W razie potrzeby mogę rozpisać BOM na podstawie tych skanów. (forum-trioda.pl)
• Rekomendowane „startery”
  • Zbuduj SVF na TL072 na płytce prototypowej; ustaw C=22 nF, a R steruj zwykłym potencjometrem 100 kΩ. Po potwierdzeniu brzmienia przenieś sterowanie na pedał (potencjometr lub LDR+LED).
  • Dla wersji induktorowej zacznij od induktora ~500 mH i C=10 nF; wstaw regulację Q (np. 47 kΩ potencjometr) i tłumik góry (np. 220 pF równolegle w torze sprzężenia) pod własne „ucho”.
• Mechanika
  • Pedał od maszyny do szycia to stary, sprawdzony patent DIY; zapewnia stabilną mechanikę i ergonomię ruchu (potwierdzone we wspomnieniach konstruktorów). (forum-trioda.pl)
• Zasilanie i szumy
  • Stosuj separację mas (gwiazda), ekranowane przewody na wejściu, filtr LC/RC na zasilaniu (100 Ω + 47–100 µF), i true‑bypass z 3PDT.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Skany z Triody są czytelne, ale czasem wymagają rekonstrukcji wartości (artefakty skanu). Jeżeli potrzebujesz w 100% wiernej rekonstrukcji – warto zdobyć numer RiK 10/1970 (dostępny wtórnie na rynku wtórnym). (olx.pl)
• Wersja tranzystorowa z RiK może dawać brzmienie bliższe „korekcji”; jeśli oczekujesz „klasycznego” wah – rekomenduję wariant z induktorem. (forum-trioda.pl)

Sugestie dalszych badań

• Prześledź cały wątek Trioda (są tam komentarze praktyków, skany i modyfikacje). (forum-trioda.pl)
• Porównaj pasma/charakter różnych induktorów (np. ~400 mH vs ~600 mH) i wpływ kondensatorów 8,2–22 nF na „barwę samogłoski”.
• Rozważ wersję optyczną (LDR) – eliminuje zużycie potencjometru i trzaski.

Krótkie podsumowanie

• „Przystawka You‑You” to historyczny polski odpowiednik efektu wah‑wah; schematy (lampowy i tranzystorowy) opublikowano w RiK 10/1970 – skany są dostępne na forum Trioda. Dla najbardziej „klasycznego” brzmienia wybierz wariant z induktorem; dla łatwiejszej, powtarzalnej budowy – aktywny SVF na TL072. Chętnie przygotuję kompletny BOM i rysunek montażowy dla wybranego wariantu po potwierdzeniu, który chcesz zbudować. (forum-trioda.pl)

Jeśli możesz, doprecyzuj:

• Czy zależy Ci na wiernej rekonstrukcji „You‑You” z RiK 10/1970, czy na nowoczesnym odpowiedniku o takim samym działaniu?
• Wolisz wersję z induktorem czy bezcewkową (op‑amp)?
• Jaki masz docelowy kontekst brzmieniowy (czysty, crunch, high‑gain)?