Reboot and Select proper Boot device – błąd BIOS/UEFI, brak rozruchu Windows 10/11, SSD NVMe, AHCI/RAID

Pytanie

Błąd Reboot and Select proper Boot device

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Komunikat „Reboot and Select proper Boot device” oznacza, że firmware płyty głównej (BIOS/UEFI) nie znalazł poprawnego nośnika rozruchowego z systemem operacyjnym.
• Najczęstsze przyczyny: błędna kolejność bootowania, brak detekcji dysku (SATA/NVMe), niezgodny tryb rozruchu (UEFI vs Legacy/CSM, RAID/VMD vs AHCI), uszkodzony bootloader/partycja EFI, luźne kable lub awaria dysku.
• Rdzeń naprawy: odłącz nośniki zewnętrzne → sprawdź w BIOS/UEFI widoczność dysku i kolejność bootowania → dopasuj tryb rozruchu → w razie potrzeby napraw bootloader (Windows/Linux) → zweryfikuj sprzęt (kable, SMART) → w ostateczności wymień dysk/reinstaluj system.

Szczegółowa analiza problemu

Poniżej uporządkowana ścieżka diagnostyczna (od najszybszych do bardziej zaawansowanych). Po każdym kroku próbuj uruchomić komputer.

1. Wyklucz „fałszywe” źródła bootowania

• Odłącz wszystkie pendrive’y, dyski USB, karty SD, płyty DVD, stacje dokujące, a także przewód sieciowy, jeśli masz włączony boot po sieci (PXE).
• Objaw typowy: po odłączeniu urządzeń błąd znika – wtedy ustaw w BIOS właściwy dysk jako pierwszy na liście Boot.

2. Sprawdź, czy płyta główna widzi dysk systemowy

• Wejdź do BIOS/UEFI (zwykle Del/F2/F10/F12 przy starcie).
• Odszukaj listę urządzeń (Storage/SATA/NVMe Information).
  • Jeśli dysk jest NIEWIDOCZNY:
    • PC: wyłącz zasilanie, sprawdź i przełóż kabel SATA (dane i zasilanie), spróbuj innego portu SATA, innego kabla, innego gniazda zasilającego. Dyski M.2 (NVMe/SATA) wyjmij i osadź ponownie, oczyść styki IPA, dociśnij dystans/śrubę.
    • Laptop: sprawdź, czy dysk nie poluzował się po uderzeniu; w wielu modelach pomaga ponowny montaż w zatoce/gnieździe M.2.
    • Jeżeli nadal niewidoczny – przetestuj dysk w innym komputerze/adapterze USB–SATA/NVMe. Brak detekcji w kilku urządzeniach = duże ryzyko awarii nośnika.
  • Jeśli dysk jest WIDOCZNY – przejdź dalej.

3. Ustaw poprawny porządek i tryb rozruchu

• Boot Priority: wybierz właściwy wpis:
  • UEFI: wybieraj pozycję „Windows Boot Manager” na dysku systemowym (dla Windows 10/11 niemal zawsze UEFI+GPT).
  • Legacy/CSM: wybieraj model dysku (dla starszych instalacji MBR).
• Tryb UEFI/Legacy (CSM):
  • Instalacja Windows w UEFI wymaga UEFI włączonego i partycji EFI (ESP). W trybie Legacy taka instalacja nie ruszy (i odwrotnie).
• Tryb kontrolera: AHCI vs RAID/VMD (częste w Dell/HP/Lenovo):
  • Zmiana „RAID/VMD/Intel RST” ↔ „AHCI” po instalacji Windows zwykle powoduje brak rozruchu. Przywróć wartość zgodną z trybem, w którym instalowano system. Na laptopach z Intel VMD opcja bywa nazwana „VMD Controller” – wyłączenie bez sterowników może zablokować start.
• Secure Boot:
  • Dla standardowego Windows 11 powinien być włączony; dla niektórych dystrybucji Linuxa lub własnych loaderów czasem trzeba go tymczasowo wyłączyć.

4. Szybkie naprawy programowe (Windows) – bez utraty danych

• Z nośnika instalacyjnego Windows (USB):
  • Naprawa automatyczna: „Napraw komputer” → „Rozwiązywanie problemów” → „Naprawa podczas uruchamiania”.
  • Wiersz polecenia:
    • Dla instalacji MBR/Legacy:
      • bootrec /fixmbr
      • bootrec /fixboot
      • bootrec /rebuildbcd
      • (w razie potrzeby) diskpart → list disk → sel disk 0 → list part → sel part X (partycja systemowa) → active
    • Dla instalacji UEFI/GPT (zalecane dla Windows 10/11):
      • diskpart → list vol → zidentyfikuj literę partycji Windows (np. C:) i EFI (100–300 MB, FAT32 – przypisz literę, np. S:)
      • bcdboot C:\Windows /l pl-PL /s S: /f UEFI
      • (jeśli „Access is denied” przy /fixboot, powyższy bcdboot zwykle rozwiązuje problem)
• Uwaga: NIE oznaczaj partycji „Active” na dysku GPT/UEFI – to dotyczy tylko MBR/Legacy.

5. Naprawa bootloadera (Linux)

• UEFI:
  • Uruchom live-USB Linux, zamontuj root oraz EFI:
    • sudo mount /dev/nvme0n1pX /mnt
    • sudo mount /dev/nvme0n1pY /mnt/boot/efi (FAT32 ESP)
    • sudo arch-chroot /mnt (lub użyj odpowiedniego narzędzia dystrybucji)
    • sudo grub-install --target=x86_64-efi --efi-directory=/boot/efi --bootloader-id=GRUB
    • sudo update-grub
    • (opcjonalnie) efibootmgr -v i ułóż kolejność (BootOrder).
• Legacy/MBR:
  • sudo grub-install /dev/sda
  • sudo update-grub

6. Zweryfikuj zdrowie nośnika i zrób kopię zapasową

• Sprawdź SMART (CrystalDiskInfo/smartctl). Parametry relokacji, pending, CRC errors (kabel!) wskazują na problemy.
• Jeśli są błędy lub niestabilna detekcja, najpierw wykonaj kopię danych (np. klon sektorowy), potem dopiero dalsze testy. W przypadku dysków HDD z „klikaniem” przerwij próby – ryzyko eskalacji uszkodzeń.

7. Przyczyny sporadyczne i powracające

• Rozładowana bateria CMOS (CR2032) → reset BIOS, zmiana boot order/trybów. Objaw: zła data/godzina po starcie. Wymień baterię i ustawienia.
• „Fast Boot” bywa problematyczny po zmianach sprzętu – wyłącz, zapisz, uruchom ponownie.
• Aktualizacja BIOS/UEFI potrafi skorygować błędy detekcji NVMe lub kolejności Boot, ale rób to tylko przy stabilnym zasilaniu i zgodnie z instrukcją producenta.
• Migracja/klonowanie na inny dysk:
  • Brak sklonowanej partycji EFI lub niepoprawne flagi → utwórz ESP (FAT32 ~100–300 MB, typ EFI) i użyj bcdboot (Windows) lub grub-install (Linux).

Aktualne informacje i trendy

• Domyślny standard to UEFI + GPT; Windows 11 wymaga UEFI i najczęściej włączonego Secure Boot. Dyski NVMe w większości płyt startują wyłącznie w trybie UEFI.
• W laptopach biznesowych często domyślny jest tryb RAID/VMD: zmiana na AHCI bez przygotowania psuje rozruch – to częsty realny scenariusz po „przyspieszaniu” systemu.
• Coraz powszechniejsze kontrolery PCIe 4.0/5.0 NVMe: aktualizacje BIOS poprawiają kompatybilność i procedury inicjalizacji – warto mieć najnowszy stabilny firmware.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Boot w UEFI opiera się o partycję EFI (ESP, FAT32) i wpisy NVRAM (Boot####). Uszkodzenie ESP lub wpisów skutkuje dokładnie tym komunikatem.
• W trybie Legacy wymagany jest poprawny MBR i aktywna partycja systemowa; brak aktywnej partycji lub uszkodzony kod MBR generuje błąd.
• Błędy CRC na interfejsie SATA niemal zawsze wynikają z kabla/portu – to szybka wygrana diagnostyczna.

Aspekty etyczne i prawne

• Ochrona danych: zanim wykonasz operacje naprawcze na dysku z oznakami uszkodzeń fizycznych, wykonaj kopię/klon. Nieodwracalne ryzyko utraty danych.
• Gwarancja/serwis: w laptopach otwieranie obudowy może naruszyć plombę – sprawdź warunki gwarancji. W urządzeniach firmowych respektuj politykę IT (BitLocker/TPM).

Praktyczne wskazówki

• Minimalna checklista 10 minut:
  • Odłącz USB/DVD → sprawdź Boot Priority → sprawdź widoczność dysku → dopasuj UEFI/Legacy i AHCI/RAID/VMD → spróbuj „Naprawa podczas uruchamiania”.
• Jeśli błąd pojawia się tylko pod obciążeniem (np. w grach), sprawdź zasilanie dysku (rozgałęźniki SATA, słabe wtyki), temperatury NVMe (przegrzewanie może powodować zanik w BIOS po restarcie).

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• „bootrec /fixboot” bywa blokowany w nowszych Windows – użyj bcdboot i rekonstrukcji ESP zamiast forsować /fixboot.
• Dodatkowe dyski USB z partycją EFI potrafią „przejąć” rozruch UEFI – podczas naprawy odłącz je wszystkie.
• Nie aktualizuj BIOS w systemie niestabilnym/zawieszającym się – ryzyko „uceglenia”.

Sugestie dalszych badań

• Dokumentacja płyty/laptopa: nazwy opcji (VMD/Intel RST, CSM, Secure Boot) różnią się między producentami.
• Narzędzia: smartctl/CrystalDiskInfo (SMART), HWiNFO (kontrolery), producent dysku (diagnoza offline).

Krótkie podsumowanie

• Błąd oznacza brak poprawnego nośnika rozruchowego. Zacznij od odłączenia nośników zewnętrznych, ustaw prawidłowy Boot w BIOS/UEFI i dopasuj tryb rozruchu (UEFI/Legacy, AHCI/RAID/VMD). Jeśli dysk jest widoczny, napraw bootloader (bcdboot dla UEFI, bootrec dla MBR, grub-install dla Linux). Gdy dysk bywa niewidoczny – sprawdź kable/porty/SMART, rozważ wymianę.

Jeśli chcesz, poprowadzę Cię „krok w krok”. Podaj proszę:

• Model płyty głównej lub laptopa.
• Typ i interfejs dysku (SATA SSD/HDD czy NVMe M.2).
• Czy BIOS widzi dysk? W jakim trybie masz ustawiony rozruch (UEFI/Legacy) i kontroler (AHCI/RAID/VMD)?
• System (Windows 10/11, Linux) i czy używasz BitLocker.