Nagłe wyłączenie PC, ASUS, MSI, Gigabyte – komunikat Reboot and select proper boot device, brak bootloadera

Pytanie

Nagłe wyłączenie się komputera i komunikat Reboot and select proper boot device

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Komunikat „Reboot and select proper boot device” oznacza, że firmware (BIOS/UEFI) nie znalazł sprawnego nośnika rozruchowego z systemem. Po poprzedzającym, nagłym wyłączeniu najbardziej prawdopodobne są: utrata/zmiana wpisu rozruchowego w UEFI, uszkodzenie logiczne partycji EFI/bootloadera, poluzowane lub uszkodzone połączenie dysku, albo awaria dysku/PSU.
• Kluczowe punkty:
  • Najpierw zabezpiecz dane (jeśli są ważne – nie powtarzaj wielu restartów).
  • Sprawdź, czy dysk jest widoczny w BIOS/UEFI i czy „Windows Boot Manager” (UEFI) lub właściwy dysk (Legacy) jest pierwszym urządzeniem rozruchowym.
  • Zweryfikuj fizyczne połączenia (SATA/zasilanie lub montaż M.2), stan zasilacza/temperatur, a następnie napraw bootloader (Windows: naprawa automatyczna/bootrec/bcdboot).
  • Oceń zdrowie dysku (SMART). Przy błędach/„Current Pending/Uncorrectable” – klonuj/wymieniaj.

Szczegółowa analiza problemu

• Rozwinięcie głównych aspektów

  1. Przyczyna pierwotna vs skutek
  • Nagłe wyłączenie to zwykle reakcja zabezpieczeń (termika/OVP/OCP w PSU lub płycie) albo zanik zasilania. Taki incydent często uszkadza metadane systemu plików/EFI (skutek: brak rozruchu) lub „gubi” wpis NVRAM UEFI, szczególnie przy słabej baterii CMOS.
  2. Gałąź diagnostyczna A – dysk widoczny w BIOS/UEFI:
  • UEFI: w Boot Priority powinien występować wpis „Windows Boot Manager” przypisany do właściwego dysku NVMe/SATA. Jeśli go brak, ale dysk jest widoczny w „Storage/Information”, najczęściej uszkodzony jest bootloader/ESP (EFI System Partition) lub zniknął wpis NVRAM.
  • Legacy/CSM: sprawdź zgodność trybu z instalacją (UEFI vs CSM). Błędny tryb = brak rozruchu mimo sprawnego dysku.
  3. Gałąź diagnostyczna B – dysk niewidoczny:
  • Usterka połączenia (kabel SATA, port, zasilanie), nieprawidłowe osadzenie M.2 (NVMe/SATA), awaria samego nośnika lub problem z zasilaniem (PSU/linie 5 V/12 V).
  4. Gałąź diagnostyczna C – losowe wyłączenie + późniejszy błąd boot:
  • Podejrzany PSU (przeciążenie, degradacja kondensatorów, wahania napięć), przegrzewanie (kurz, pasta), rzadziej RAM/płyta. Po przywróceniu stabilności często trzeba naprawić warstwę rozruchową.

• Teoretyczne podstawy

  • UEFI utrzymuje wpisy rozruchowe w NVRAM; reset CMOS/błąd zasilania może je wykasować. ESP (FAT32, ~100–300 MB) zawiera pliki BOOT/BCD (Windows). Uszkodzenie ESP/BCD => brak „Windows Boot Manager”.
  • Dyski: SMART (SATA) i NVMe SMART (Available Spare, Media Errors, Critical Warning) pozwalają szybko ocenić zdrowie nośnika. Wysokie „Reallocated/Pending/Uncorrectable” lub błędy „Media Errors” = wysokie ryzyko utraty danych.

• Praktyczne zastosowania (procedura krok po kroku – minimalizuje ryzyko utraty danych)

  1. Zabezpieczenie danych
  • Jeśli dane są ważne, uruchom z LiveUSB (Linux) i skopiuj kluczowe pliki. Przy podejrzeniu uszkodzeń fizycznych dysku – najpierw obrazowanie (np. ddrescue), dopiero potem naprawy logiczne. Unikaj chkdsk na dysku z błędami SMART przed kopią.
  2. UEFI/BIOS – weryfikacja
  • Wejście do BIOS/UEFI (Del/F2):
    • Czy dysk jest wykryty w zakładce Storage/NVMe?
    • Czy data/godzina są poprawne (jeśli reset – podejrzenie baterii CMOS)?
    • Tryb: UEFI (zalecany dla Windows 10/11). Secure Boot może być włączony; nie wpływa na widoczność dysku, ale na podpis bootloadera.
    • Boot Priority: ustaw „Windows Boot Manager” (dla UEFI) na #1. W Legacy ustaw właściwy dysk.
  3. Połączenia/zgodność sprzętowa
  • SATA: przepnij przewód danych do innego portu, użyj innego kabla, sprawdź wtyk zasilania.
  • M.2 NVMe: wyjmij, oczyść slot, zamontuj ponownie, dokręć śrubę. Upewnij się, że slot obsługuje NVMe (nie każdy M.2 = NVMe). W niektórych płytach współdzielenie linii wyłącza część portów SATA – sprawdź manual (np. M2_1 aktywne => SATA_5/6 off).
  • PSU: jeśli to desktop – przetestuj innym, sprawnym zasilaczem. Nagłe wyłączenia pod obciążeniem często wskazują na PSU.
  4. Naprawa rozruchu Windows (gdy dysk jest wykryty)
  • Z nośnika instalacyjnego Windows: „Napraw komputer” -> „Rozwiązywanie problemów” -> „Naprawa podczas uruchamiania”. Jeśli nie pomaga:
    • Wiersz polecenia:
      • diskpart -> list vol (zidentyfikuj ESP ~100–300 MB FAT32 oraz partycję systemową).
      • Przypisz literę do ESP (np. S:), a do Windows (np. C:).
      • bootrec /fixmbr
      • bootrec /fixboot (jeśli „Access denied”, patrz niżej)
      • bootrec /scanos
      • bootrec /rebuildbcd
      • Gdy /fixboot odmawia: bootsect /nt60 sys lub: bcdboot C:\Windows /s S: /f UEFI (odtwarza pliki EFI i wpis UEFI).
    • BitLocker: jeśli partycja systemowa jest szyfrowana – odblokuj kluczem odzyskiwania (manage-bde -unlock).
  5. Diagnostyka nośnika
  • LiveUSB: smartctl -a /dev/sdX (SATA), nvme smart-log /dev/nvme0 (NVMe).
  • Krytyczne wskaźniki:
    • SATA: 5 Reallocated, 197 Current Pending, 198 Uncorrectable (niezerowe/wzrastające = zły znak).
    • NVMe: Critical Warning ≠ 0, Media Errors > 0, Available Spare < 100%.
  • Przy błędach – klon na nowy dysk i dopiero naprawa BCD/ESP na kopii.
  6. Jeśli dysk niewidoczny nigdzie
  • Sprawdź w innym komputerze/adapterze USB-SATA/NVMe. Jeżeli nadal „martwy” – awaria elektroniki. Dla krytycznych danych rozważ laboratorium (nie otwieraj HDD w warunkach domowych).
  7. Inne elementy mogące powodować nagłe wyłączenia
  • Przegrzewanie: oczyść układ chłodzenia, sprawdź temperatury w BIOS/HWInfo, wymień pastę jeśli stara.
  • RAM/płyta: test MemTest86; niestabilna pamięć może powodować nagłe restarty i korupcję danych.
  • Bateria CMOS: objawy to reset daty/boot order – wymień CR2032.

Aktualne informacje i trendy

• W nowszych platformach UEFI (Windows 10/11) typowym objawem jest zniknięcie wpisu „Windows Boot Manager” po niekontrolowanym zaniku zasilania/resetach CMOS – odtwarza się go poleceniem bcdboot zamiast samego bootrec.
• Dyski NVMe sygnalizują degradację przez „Media Errors”/„Critical Warning”; przy QLC/TLC po przekroczeniu TBW rośnie ryzyko błędów zapisu i nagłych usterek – dlatego priorytetem jest szybkie obrazowanie przed naprawami logicznymi.
• Coraz częściej spotykane są konfiguracje z jednoczesnym M.2 i wieloma portami SATA o współdzielonych liniach – nieprawidłowe osadzenie dysku w „konfliktowym” slocie skutkuje znikaniem innych dysków lub błędami boot.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• MBR vs GPT/UEFI: współczesne instalacje Windows używają GPT z ESP i menedżera „Windows Boot Manager”. Próba rozruchu w trybie Legacy z instalacją UEFI (lub odwrotnie) wygeneruje ten komunikat mimo sprawnego dysku.
• „Access denied” przy bootrec /fixboot w środowisku WinPE to częsty przypadek na systemach UEFI; obejściem jest bootsect lub bezpośrednie bcdboot na ESP.
• Przy starszych HDD z zasilaniem 3,3 V zdarza się wejście w stan DEVSLP – jeśli dysk „budzi się” tylko na niektórych przewodach zasilających, warto przetestować inną wiązkę/adapter (uwaga: to przypadek niszowy).

Aspekty etyczne i prawne

• Ochrona prywatności danych: przed zleceniem recovery upewnij się, że serwis gwarantuje poufność; rozważ szyfrowanie danych na nowych nośnikach.
• Gwarancja: otwieranie plombowanych laptopów może ją unieważniać – sprawdź warunki producenta. Prace wykonuj z zachowaniem ESD.

Praktyczne wskazówki

• Nośnik instalacyjny Windows: utwórz Media Creation Tool na innym komputerze; uruchom z USB i wybierz „Napraw komputer”, nie „Zainstaluj”.
• Minimalizacja ryzyka: najpierw kopia (ddrescue/Macrium Reflect), potem naprawy logiczne.
• Kolejność działań (skrót):
  1. BIOS: wykrycie dysku, tryb UEFI/CSM, Boot Priority.
  2. Kable/sloty/zasilanie/temperatury.
  3. SMART; jeśli zły – klon/wymiana.
  4. Naprawa boot (Startup Repair → bootrec/bcdboot).
  5. Test PSU/RAM, wymiana baterii CMOS gdy resetują się ustawienia.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Chkdsk /f /r na dysku z błędami fizycznymi może pogorszyć sytuację – stosuj po kopii.
• Jeśli system był szyfrowany (BitLocker), bez klucza odzyskiwania dostęp do danych może być niemożliwy.
• W laptopach z solderowanym SSD/NVMe procedury ogranicza konstrukcja – często konieczny autoryzowany serwis.

Sugestie dalszych badań

• Sprawdź dzienniki SMART/nośnika NVMe po przywróceniu pracy – ocena ryzyka dalszej eksploatacji.
• Zaimplementuj 3-2-1 backup oraz zasilanie awaryjne (UPS) dla ochrony przed zanikami.
• Zaktualizuj firmware płyty głównej/SSD po stabilizacji (nie jako pierwszy krok).

Krótkie podsumowanie

• Błąd oznacza brak działającego nośnika rozruchowego; po nagłym wyłączeniu najczęściej ucierpiał wpis UEFI/bootloader lub sam dysk/połączenia.
• Postępuj: BIOS (widoczność/priorytet), kable/slot/PSU/temperatury, kopia danych, SMART, naprawa boot (Startup Repair → bootrec/bcdboot), ewentualnie wymiana dysku/PSU.
• Dla precyzyjnej dalszej pomocy proszę o informacje: model komputera/płyty, rodzaj dysku (SATA SSD/HDD, NVMe), czy dysk jest widoczny w BIOS/UEFI, tryb rozruchu (UEFI/CSM), czy data w BIOS się zresetowała, oraz czy wcześniej występowały wysokie temperatury lub inne objawy niestabilności.