Różnice portów WAN i LAN, wybór routera Wi‑Fi 6/7: TP-Link Archer, eero Max, mesh, multi-gig

Pytanie

Różnica portu WAN a LAN oraz pomoc w doborze routera

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• WAN vs LAN:
  • Port WAN łączy router z siecią zewnętrzną (modem/ONT/operator) i jest „bramą” do Internetu; zwykle chroniony przez NAT/firewall.
  • Porty LAN służą do urządzeń wewnętrznych (PC/TV/NAS), działają jak wbudowany switch, rozdają adresy prywatne z DHCP.
• Dobór routera:
  • Dobierz interfejs WAN (Ethernet/PPPoE, kabel, światłowód, LTE/5G), klasę Wi‑Fi (co najmniej Wi‑Fi 6, opcjonalnie 6E/7), oraz porty przewodowe (min. 1G, coraz częściej 2.5G).
  • Do większych powierzchni rozważ systemy mesh; do łączy >1 Gb/s – routery z portami multi‑gig i wydajnym SoC.

Szczegółowa analiza problemu

• Rola logiczna portów:
  • WAN (warstwa L3): punkt terminacji adresu publicznego/od operatora; tu pracują NAT, firewall, reguły QoS i funkcje typu PPPoE/VLAN tagi operatora.
  • LAN (warstwa L2/L3): przełącznik wewnętrzny i interfejs(y) bramy dla podsieci prywatnych; serwer DHCP, izolacja gościnna/IoT, ewentualnie VLAN.
  • W wielu domowych routerach część portów może pełnić rolę WAN/LAN automatycznie (samoadaptacyjne WAN/LAN), co upraszcza okablowanie. (consumer.huawei.com)
• Typy łączy WAN i implikacje:
  • Ethernet/DHCP lub statyczny IP – najprostsze; preferuj port WAN ≥1 Gb/s (lepiej 2.5 Gb/s przy łączach >1 Gb/s).
  • PPPoE (częste u operatorów FTTH/xDSL) – wprowadza narzut 8 bajtów i efektywnie MTU 1492; ustaw MSS clamp/adjust‑mss, upewnij się, że router ma sprzętowe przyspieszenie PPPoE (inaczej CPU stanie się „wąskim gardłem” przy gigabicie). (cisco.com)
  • CGNAT (gdy na WAN masz adres prywatny, np. 100.64.0.0/10) – blokuje klasyczne przekierowania portów i utrudnia zdalny dostęp/hosting; remedia: IPv6, tunel (np. reverse proxy), wykup publicznego IPv4 u ISP. (en.wikipedia.org)
• Wi‑Fi: dobór standardu:
  • Wi‑Fi 6 (AX) – „złoty środek” wydajność/cena, MU‑MIMO i OFDMA redukują kolizje przy wielu klientach.
  • Wi‑Fi 6E – dodaje pasmo 6 GHz (mniej zakłóceń); działa świetnie w mieszkaniach o dużej gęstości sieci.
  • Wi‑Fi 7 (802.11be) – nowości: Multi‑Link Operation (MLO), kanały 320 MHz, 4K‑QAM; realnie daje niższe opóźnienia i większą przepustowość, ale pełny zysk wymaga klientów Wi‑Fi 7. (globenewswire.com)
• Zasięg i topologia:
  • Małe M/SM (do ~60–80 m², 1 kondygnacja): pojedynczy router centralnie.
  • Duże M/dom (≥120 m², kilka kondygnacji): mesh z przewodowym backhaulem (Ethernet/2.5G) tam, gdzie to możliwe.
• Porty przewodowe i magazyn danych:
  • Minimum: 1× WAN + 4× LAN 1G.
  • Coraz częściej: wielogigabit (2.5G, 5G, 10G) na WAN/LAN; sprzyja łączom >1 Gb/s i szybkim NAS. (support.eero.com)

Aktualne informacje i trendy

• Wi‑Fi 7 jest oficjalnie certyfikowane (program Wi‑Fi CERTIFIED 7); kluczowe funkcje: MLO, 320 MHz, 4K‑QAM, które zwiększają przepustowość i obniżają latencję. (globenewswire.com)
• W USA rozszerzono zasady dla 6 GHz (VLP – very low power) i utrzymano przeznaczenie pasma 6 GHz na nielicencjonowane zastosowania; to wspiera 6E/7. (govinfo.gov)
• Spada próg wejścia dla Wi‑Fi 7: pojawiają się tańsze mesh/rountery (np. Orbi 370, TP‑Link Archer GE400). (theverge.com)
• Multi‑gig staje się standardem w klasie średniej/wyższej (2.5G/10G porty WAN/LAN – np. eero Max 7, TP‑Link BE550). (support.eero.com)
• Samoadaptacyjne porty WAN/LAN w części routerów (np. Huawei) eliminują pomyłki przy podłączaniu. (consumer.huawei.com)

Wspierające wyjaśnienia i detale

• WAN≠LAN w skrócie:
  • WAN: jedno łącze „na zewnątrz”, zwykle publiczny/operatorski adres IP; ruch filtrowany.
  • LAN: wiele portów „do środka”; prywatne adresy, komunikacja lokalna pełną prędkością switcha.
• Częste pułapki:
  • Podwójny NAT (modem‑router ISP + Twój router) – utrudnia VoIP/gaming/port‑forward; prosimy o „bridge mode” na urządzeniu operatora lub użyj DMZ.
  • PPPoE na gigabicie – sprawdź, czy model ma akcelerację (inaczej łącze „przytnie” CPU). (cisco.com)

Aspekty etyczne i prawne

• Bezpieczeństwo:
  • Włącz WPA3, aktualizacje automatyczne FW, odrębne SSID dla gości/IoT, unikaj zbyt szerokich uprawnień zdalnego zarządzania.
• Zgodność radiowa:
  • Stosuj dozwolone zakresy/kanały i moce nadawcze; 6 GHz ma różne reguły (AFC/VLP) zależnie od kraju. (govinfo.gov)

Praktyczne wskazówki

• Check‑lista przed zakupem:
  • Jaki typ WAN (DHCP/PPPoE/IPoE), jaka prędkość nominalna i docelowa w 2–3 latach?
  • Metraż/liczba kondygnacji i materiał ścian (żelbet mocno tłumi 5/6 GHz).
  • Liczba urządzeń, czy potrzebny mesh, VPN, kontrola rodzicielska, NAS.
  • Wymagane porty (ile LAN, czy potrzebny 2.5G/10G).
• Po zakupie:
  • Zaktualizuj FW, zmień hasła admin, włącz WPA3, wyłącz WPS.
  • Testy: iPerf3 w LAN (realna przepustowość przewodowa/mesh) i Speedtest dla WAN.
  • Przy PPPoE ustaw MSS clamp i zweryfikuj MTU. (cisco.com)

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• „Prędkości na pudełku” to sumy teoretyczne; realnie ogranicza: typ łącza, szerokość kanału, SNR, klienci, interferencje.
• Zysk z Wi‑Fi 7 bywa ograniczony, jeśli większość klientów to Wi‑Fi 5/6; w takim scenariuszu lepiej zainwestować w dobre rozmieszczenie AP/mesh i łącza przewodowe backhaul. (globenewswire.com)
• CGNAT może uniemożliwić przekierowania portów niezależnie od routera; rozwiązania wymagają usług operatora lub tuneli/IPv6. (en.wikipedia.org)

Sugestie dalszych badań

• Zapoznaj się z omówieniem funkcji Wi‑Fi 7 (MLO, 320 MHz, 4K‑QAM) i wymaganiami klientów końcowych. (documentation.meraki.com)
• Sprawdź bieżące przeglądy i testy modeli (wybór zależy od budżetu/warunków); na dziś solidnym, budżetowym punktem odniesienia pozostaje np. TP‑Link Archer AX55 (Wi‑Fi 6), a listy polecanych Wi‑Fi 7 znajdziesz w aktualnych zestawieniach. (wired.com)

Propozycje wstępne (orientacyjne, do weryfikacji po doprecyzowaniu wymagań)

• Budżet/małe M (Wi‑Fi 6, do ~500 Mb/s): TP‑Link Archer AX55 (1G WAN/LAN). (wired.com)
• Średnia półka/większy metraż: mesh Wi‑Fi 6/6E (np. 2‑pak), najlepiej z przewodowym backhaulem.
• Przyszłościowo/multi‑gig: Wi‑Fi 7 z portami 2.5G–10G (np. eero Max 7, TP‑Link Archer BE550; przy mesh – modele Wi‑Fi 7 nowej generacji). Zwróć uwagę na dojrzałość firmware’u. (support.eero.com)

Krótkie podsumowanie

• WAN to interfejs „na świat”, LAN – „do środka”; różnią się rolą logiczną i polityką bezpieczeństwa.
• Wybierając router, kieruj się: typem i szybkością łącza, zasięgiem i liczbą urządzeń, klasą Wi‑Fi oraz liczbą/rodzajem portów. Wi‑Fi 6 nadal jest opłacalnym wyborem; Wi‑Fi 7 daje najniższe opóźnienia i najwyższe prędkości, ale pełny zysk wymaga kompatybilnych klientów i dojrzałego firmware’u. (globenewswire.com)

Na koniec – żebym mógł wskazać konkretne modele „szyte na miarę”, proszę o doprecyzowanie:

• Jaki masz typ łącza i prędkość (oraz czy jest PPPoE)?
• Metraż i liczba kondygnacji/ścian nośnych?
• Liczba urządzeń i krytyczne zastosowania (gaming/VPN/NAS)?
• Preferencje: pojedynczy router vs mesh, budżet maksymalny?