Różnice między potencjometrami 114 i 115 oraz zamienniki dla Unitra MDS 432

Pytanie

czym się różni potencjometr montażowy typ 114 4,7kohm od potencjometru innego typu np typ 115 i jaki może być zamiennik dla potencjometru typ 114 4,7 kohm w magnetofonie unitra mds 432

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Typ 114 i typ 115 różnią się głównie mechaniką i sposobem montażu: 114 to potencjometr montażowy „leżący” (poziomy) z regulacją od góry, 115 – „stojący” (pionowy) z regulacją z boku lub od góry, z innym rasterem wyprowadzeń. Elektrycznie (dla tej samej wartości i mocy) są równoważne.
• Zamiennik do Unitry MDS‑432: zastosuj współczesny trymer THT 4,7 kΩ (ew. 5 kΩ) w wersji leżącej, o zbliżonym rastrze i układzie wyprowadzeń. Praktycznie sprawdzone: Piher PT15 (wersja leżąca), ewentualnie mniejszy PT10; alternatywnie Bourns 3386/3362 H/L (po dopasowaniu wyprowadzeń). Po wymianie konieczna jest kalibracja magnetofonu.

Szczegółowa analiza problemu

• Różnice 114 vs 115 (istota):

  • Orientacja mechaniczna:
    • 114: leżący (korpus równoległy do PCB), oś regulacji prostopadle do płytki – wygodny dostęp „od góry”.
    • 115: stojący (korpus prostopadły do PCB), oś regulacji równoległa do płytki – dostęp „z boku”.
  • Raster wyprowadzeń i pinout:
    • Oba typy zwykle mają trójkątny układ wyprowadzeń (dwie końcówki ścieżki + ślizgacz), ale ich rozstaw i zagięcia nóżek są inne. 114 ma typowy „trójkąt” z większym rozstawem między ślizgaczem a końcami ścieżki; 115 przystosowany jest do pozycji pionowej i innego rozkładu otworów.
  • Parametry elektryczne:
    • Dla trymerów montażowych niemal zawsze charakterystyka liniowa; typowa moc 0,1…0,25 W; tolerancja często ±20% (współczesne ±10% lub ±5%).
  • Wniosek praktyczny:
    • Jeśli PCB przewidziano pod 114, zamiana na 115 zwykle wymaga doginania nóżek lub przeróbek – lepiej dobrać zamiennik o tej samej orientacji (leżący).

• Zamienniki dla 114 4,7 kΩ w MDS‑432:

  • Najbliższe odpowiedniki (leżące, jednooporowe, jednoobrotowe):
    • Piher PT15 (leżący, „horizontal/top adjust”), 4,7 kΩ; jeśli brak – 5 kΩ.
    • Piher PT10 (mniejszy gabarytowo; możliwe delikatne dogięcie wyprowadzeń).
    • ACP CA14 (seria 14 mm, wersja leżąca).
  • Zamienniki „uniwersalne” po dopasowaniu:
    • Bourns 3362/3386 w wersji H/L (horizontal/side adjust) lub Vishay 3362 – elektrycznie bardzo dobre (często cermet, szczelne), ale mają inny raster/pinout – zwykle wymagają przeplotu nóżek lub krótkich przewodów.
  • Czego unikać:
    • Zamiana 4,7 kΩ na 100 kΩ jest błędna – zmienia stałe czasowe, punkty pracy i zakres regulacji (ryzyko zniekształceń, złego zapisu/odczytu). Akceptowalna jest 5 kΩ (różnica ~6%), bo mieści się w typowych tolerancjach układu.
    • Najtańsze, otwarte „no‑name” trymerki – krótka trwałość, podatność na utlenianie i trzaski.

• Gdzie ten element pracuje w MDS‑432 i co to oznacza:

  • Trymery 4,7 kΩ w magnetofonach tej generacji występują m.in. w torze zapisu/odczytu (poziomy, equalizacja), w układach wskaźników i w regulacjach prądu podkładu (bias). Po wymianie nawet na taką samą wartość konieczne jest pełne ponowne zestrojenie zgodnie z instrukcją serwisową.

• Dlaczego 5 kΩ jest akceptowalne:

  • Różnica 4,7 kΩ → 5 kΩ to ok. +6,4%. Przy tolerancjach ±10…20% układu oraz obecności regulacji ślizgaczem, punkt nastawy i tak dobiera się podczas kalibracji. Ważniejsza jest stabilność temperaturowa i czystość ścieżki (cermet/ sealed) niż dokładne 4700 Ω „na tabliczce”.

Aktualne informacje i trendy

• Współczesne trymery THT to głównie wykonania zamknięte (sealed), często cermetowe (większa trwałość kontaktu, mniejsze szumy niż węglowe).
• Seria Piher PT15/PT10 oraz Bourns 3362/3386 to standard rynkowy; wartości 4,7 kΩ bywają dostępne, ale 5 kΩ jest częstsze i w tym zastosowaniu równoważne.
• Rosnąca popularność zamienników o mniejszym gabarycie – często wymagają adaptacji mechanicznej, ale poprawiają niezawodność.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Charakterystyka potencjometrów:
  • „A/B log/lin” dotyczy głównie potencjometrów panelowych. Trimmery montażowe są praktycznie zawsze liniowe.
• Materiał ścieżki:
  • Węglowe – tańsze, większe szumy i starzenie.
  • Cermet – stabilniejsze, lepsza powtarzalność, preferowane do kalibracji audio.
• Mechanika:
  • Sprawdź kierunek regulacji (czy „w prawo” zwiększa wartość na ślizgaczu – bywa różnie w zależności od sposobu wlutowania).

Aspekty etyczne i prawne

• Prace serwisowe wykonuj przy odłączonym zasilaniu, z zachowaniem ESD dla układów scalonych w torze audio.
• Zachowaj oryginalność tam, gdzie ma to znaczenie kolekcjonerskie; jeśli modyfikujesz PCB (np. pod inny raster), zrób to odwracalnie.

Praktyczne wskazówki

• Dobór i montaż:
  • Zmierz raster otworów starego 114 (odległości między końcówkami ścieżki i ślizgaczem), dopasuj wersję zamiennika.
  • Jeśli kupujesz mniejszy zamiennik (PT10/3362), przygotuj krótkie, sztywne mostki z drutu 0,6–0,8 mm, by przenieść pinout.
• Wymiana:
  • Odsysacz lub plecionka, krótki czas grzania; laminaty z epoki łatwo odrywają pady.
  • Po wlutowaniu ustaw ślizgacz w pozycji środkowej – ułatwi późniejszą kalibrację.
• Kalibracja po wymianie:
  • Poziom zapisu/odczytu: generator 400 Hz/1 kHz, miliwoltomierz m.cz./oscyloskop, kaseta wzorcowa.
  • Bias/EQ: stosuj procedurę serwisową dla użytej taśmy (Fe/Cr), obserwuj zniekształcenia i pasmo.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Bez dokumentacji serwisowej nie wskazuję numeru elementu na schemacie w Twoim egzemplarzu; producent stosował zmiany między seriami. Warto zweryfikować oznaczenie na PCB, zanim zamówisz zamiennik.
• Zamiana na 115 jest możliwa, ale rzadko „plug‑and‑play” – wymaga przestrzeni w obudowie i innego dostępu do śrubki.

Sugestie dalszych badań

• Jeśli podasz oznaczenie elementu z płytki (np. R… przy którym stoi potencjometr) i funkcję (poziom zapisu/odczytu/bias), zaproponuję dokładny model i ustawienia wstępne.
• Warto zdobyć serwisówkę MDS‑432 – ułatwia pełną kalibrację po wymianie.

Krótkie podsumowanie

• 114 vs 115: różnią się orientacją montażu i rasterem (mechanika), nie funkcją elektryczną. Do PCB pod 114 wybierz leżący trymer THT.
• Zamiennik: 4,7 kΩ (ew. 5 kΩ) leżący, najlepiej w wykonaniu zamkniętym (cermet). Sprawdzone serie: Piher PT15/PT10; ewentualnie Bourns 3362/3386 po drobnych adaptacjach.
• Po wymianie wymagane jest zestrojenie magnetofonu; nie zastępuj 4,7 kΩ wartością 100 kΩ – to zła praktyka i zmieni pracę układu.