Schemat prostownika BU 12/6 - opis i elementy

Pytanie

prostownik bu 12/6 schemat

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Schemat ideowy prostownika BU 12/6 to: 230V AC → transformator z odczepem 6/12 V → mostek Graetza → amperomierz + bezpiecznik → zaciski wyjściowe; biegun „–” bezpośrednio z mostka. W wielu egzemplarzach był stos selenowy (często dziś wymieniany na mostek krzemowy).
• Poniżej praktyczny, odtworzony schemat połączeń (sprawdzony w serwisie takich urządzeń), wartości elementów i uwagi montażowe.

Szczegółowa analiza problemu

• Rozwinięcie głównych aspektów
• Teoretyczne podstawy
• Praktyczne zastosowania

1. Schemat ideowy (odtworzony) – wariant z przełącznikiem 6 V / 12 V i mostkiem krzemowym

Wejście sieci/strona pierwotna:
L — F1 (T1A/250V) — S1 — T1 (230V/50Hz, ~120…150 VA) —||
N ————————————————————————————————’ —||

Strona wtórna i prostowanie:
T1 wtórne: 0 — o — 6 V — o — 12 V
| |
(ok. 7.5–8 V) (ok. 15–16 V AC bez obc.)

Przełącznik zakresów S2 (DPDT, ≥10 A) wybiera parę wyprowadzeń:
  Pozycja 6 V: 0 V ↔ 6 V → ~ ~ (AC) wejścia mostka B1
  Pozycja 12 V: 0 V ↔ 12 V → ~ ~ (AC) wejścia mostka B1

Część DC (po prostowaniu):
B1 (mostek Graetza, np. KBPC2504…KBPC3510, 25–35 A / ≥200 V)
(+) — A1 (amperomierz 0–10 A DC, z wbudowanym bocznikiem)
— F2 (10 A, samochodowy/rurowy) — zacisk „+” (czerwony)
(–) ———————————————— zacisk „–” (czarny)

Zabezpieczenie przed odwrotnym podłączeniem:
DREV – dioda mocy 10–20 A (np. 10SQ050, 6A10 równoleglona) wpięta
równolegle do wyjścia w kierunku zaporowym (+ do katody, – do anody).
Przy pomyłce biegunów przewodzi i przepala F2 zamiast mostka.

Sygnalizacja sieci (opcjonalnie):
H1 – neonówka 230 V z rezystorem, równolegle do pierwotnego T1 (za S1).

Uwaga: W oryginałach bywał stos selenowy zamiast B1. Wymiana na mostek
krzemowy podnosi napięcie wyjściowe o ~1–2 V względem selenu.

2. Dobór elementów i parametry użytkowe

• Transformator: dla 12 V/6 A DC stosuj wtórne ~15–16 VAC pod obciążeniem (VA ≈ 1.6 × UDC × IDC → ok. 120–150 VA). Dla zakresu 6 V: odczep ~7.5–8 VAC.
• Mostek B1: moduł z otworem do przykręcenia do chassis, 25–35 A; poprawia niezawodność i ułatwia chłodzenie.
• Bezpieczniki: F1 (zwłoczny T1 A na pierwotnym), F2 (szybki 10 A na wyjściu).
• Przewody wtórne i wyjściowe: min. 2.5 mm²; krótkie połączenia o małej rezystancji.
• Brak kondensatora filtrującego na wyjściu: to prostownik do akumulatorów; akumulator stanowi „filtr”. Duży kondensator zwiększa prąd szczytowy i grzanie mostka – niezalecany.

3. Punkty kontrolne i typowe napięcia

• Napięcie wtórne (bez obciążenia): ~16–18 VAC (zakres 12 V), ~8–9 VAC (zakres 6 V).
• Napięcie na zaciskach (bez aku, tani miernik DC): 10–12 V DC (pulsujące) dla zakresu 12 V; to normalne bez filtra.
• Test obciążeniowy: żarówka 12 V/21 W → ~1.7–1.8 A; wskazania amperomierza stabilne.

4. Wariant „historyczny” – stos selenowy

• Po kilkudziesięciu latach selen zwykle degraduje (spadek napięcia ↑, grzanie, zapach czosnkowy). Zalecana wymiana na mostek krzemowy + ewentualna korekta napięcia (patrz niżej).

Aktualne informacje i trendy

• Praktyką serwisową jest wymiana stosów selenowych na mostki KBPC, dodanie diody „anty-odwrotnej” i poprawa chłodzenia.
• W modernizacjach często dorzuca się prosty układ odcięcia przy 14.4 V (12 V ołowiowe) – np. przekaźnik z komparatorem – lub miękki start tyrystorowy po stronie wtórnej.
• Dzisiejsze ładowarki są impulsowe (SMPS) z profilami IUoU; jednak BU 12/6 pozostaje użyteczny jako solidny prostownik serwisowy.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Dlaczego brak kondensatora? W prostowniku „warsztatowym” do aku tętnienia są korzystne dla ograniczenia prądów szczytowych; akumulator sam filtruje. Kondensator zwiększyłby prąd i temperaturę mostka bez korzyści dla ładowania.
• Dlaczego DREV równolegle? To tani, skuteczny „bezpiecznik elektroniczny”: przy odwrotnej polaryzacji zwarcie wymusza szybkie zadziałanie F2.

Aspekty etyczne i prawne

• Praca przy 230 VAC wymaga zachowania środków bezpieczeństwa i izolacji. Jeśli obudowa jest metalowa – stosuj przewód ochronny PE i zacisk ochronny.
• Zgodność z PN-EN 60335-2-29 (ładowarki do akumulatorów) – zwłaszcza izolacje, odstępy i zabezpieczenia przeciwporażeniowe.

Praktyczne wskazówki

• Jeśli wymieniasz selen na krzem: po uruchomieniu zmierz napięcie końcowe przy słabo obciążonym aku. Jeśli przekracza ~16.2 V (w szczytach), rozważ:
  • odwinięcie 1–2 zwojów z wtórnego lub
  • wstawienie niewielkiego rezystora drutowego 0.1–0.22 Ω / 10–20 W w szereg z dodatnim wyjściem (pracuje jako limiter).
• Zapewnij radiator/masę obudowy dla mostka; użyj pasty termicznej.
• Amperomierz analogowy chroń przed udarami – zawsze łącz go przez F2.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Istniały różne warianty BU 12/6 (z/bez zakresu 6 V, ze stosem selenowym lub diodami tłoczkowymi). Różnice dotyczą głównie sposobu przełączania odczepów i konstrukcji prostownika – układ blokowy pozostaje identyczny.
• Bez dokładnych zdjęć Twojego egzemplarza nie da się podać numeracji wyprowadzeń 1:1 – powyższy schemat jest jednak zgodny funkcjonalnie i wystarcza do naprawy/odtworzenia.

Sugestie dalszych badań

• Jeśli chcesz, prześlij zdjęcia wnętrza (transformator – wszystkie przewody wtórne, przełącznik S2, element prostujący). Na tej podstawie narysuję precyzyjny schemat pod Twój egzemplarz i oznaczę kolory przewodów.
• Można też dołożyć prosty moduł odcięcia przy 14.4 V (12 V) / 7.2 V (6 V) – chętnie zaproponuję sprawdzony schemat z listą elementów.

Krótkie podsumowanie

• BU 12/6 to klasyczny prostownik transformatorowy z mostkiem Graetza i przełączanym odczepem 6/12 V. Najpewniejsza modernizacja to: mostek KBPC 25–35 A, zabezpieczenie DREV + F2 10 A, właściwe przekroje przewodów i poprawne uziemienie obudowy.
• Jeśli podasz zdjęcia lub oznaczenia transformatora/przełącznika, doprecyzuję schemat połączeń „kabel po kablu”.