Sony STR-DA50ES – pilot działa, pokrętło nie zawsze reaguje, enkoder, zimne luty

Pytanie

Z pilota działają funkcje a z pokrętła nie zawsze Sony DA50ES

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Objawy wskazują na zużyty/zabrudzony enkoder obrotowy (impulsator) pokrętła lub pęknięte luty na płytce panelu przedniego STR‑DA50ES. Pilot działa, więc tor cyfrowy/układ regulacji jest sprawny.
• Kolejność działań: reset zasilania → sprawdzenie/ponowne osadzenie taśm FFC → przelutowanie pinów enkodera → czyszczenie enkodera właściwym preparatem → w razie potrzeby wymiana enkodera (np. ALPS EC11 / Bourns PEC11R dopasowany mechanicznie).

Kluczowe punkty:

• “Działa z pilota, nie działa z gałki” niemal zawsze oznacza problem mechaniczno‑połączeniowy w samym pokrętle lub na PCB panelu.
• Typowe przyczyny: utlenione styki enkodera, wypłukany/twardy smar, zużyte wipery, zimne luty, luźna taśma FFC panelu.
• Naprawa jest relatywnie prosta i trwała po regeneracji lub wymianie enkodera.

Szczegółowa analiza problemu

• Architektura: STR‑DA50ES reguluje głośność i funkcje cyfrowo. Pokrętło nie podaje sygnału analogowego jak potencjometr, lecz impulsy kwadraturowe A/B z enkodera do mikrokontrolera. Pilot generuje te same polecenia programowo, omijając mechanikę – dlatego działa poprawnie.
• Typowe usterki po latach:
  • Zanieczyszczenie/utlenienie styków wewnętrznych enkodera → zanik lub losowe impulsy.
  • Zestarzenie smaru tłumiącego (zagęszczenie, migracja na styki).
  • Mikropęknięcia lutów przy pinach enkodera (naprężenia od kręcenia gałką).
  • Rzadziej: przerwy w taśmie FFC panelu, zimne luty masy/5 V na PCB frontu.
• Szybkie testy różnicujące:
  • Naciśnij lekko gałkę podczas obracania. Jeśli poprawa – podejrzane luty/punkty mocujące.
  • Kręć bardzo wolno i bardzo szybko. Jeśli reaguje tylko w jednym tempie – styki enkodera brudne/zużyte.
  • Czy problem dotyczy jednego pokrętła (np. volume) czy kilku (volume, selector)? Jeśli kilku – sprawdź zasilanie 5 V i taśmy FFC panelu.

Procedura serwisowa (rekomendowana kolejność):

1. Bezpieczeństwo: odłącz od sieci, odczekaj 10–15 min (rozładowanie kondensatorów), pracuj ESD.
2. Reset zasilania/“ALL CLEAR”: wyłącz, odłącz na 1–2 min. Możesz też wykonać inicjalizację z przycisku POWER (przytrzymanie ok. 4–6 s do pojawienia się komunikatu INITIAL/CLEARED). To wyklucza zawieszenie MCU, ale nie naprawi usterki mechanicznej.
3. Taśmy/łącza: zdejmij górną pokrywę, wypnij/wnieś z powrotem taśmy FFC panelu (ostrożnie z zatrzaskami), oczyść styki izopropanolem.
4. Inspekcja i przelutowanie: pod lupą obejrzyj wszystkie piny enkodera i punkty mechanicznego mocowania do PCB. Każdy podejrzany lut odessać i zalać świeżą cyną (Sn60Pb40 lub zgodnie z oryginałem), temperatura 320–350°C, krótki czas grzania.
5. Czyszczenie enkodera (metoda “bez wylutu” – półśrodek):
   • Minimalna ilość preparatu do styków (np. Kontakt PR lub sekwencja 60→WL→61) wprowadzona szczeliną przy osi.
   • Obróć pokrętło 30–50× w obie strony. Uwaga: nadmiar preparatu może wypłukać smar tłumiący – gałka będzie chodzić zbyt lekko.
6. Regeneracja profesjonalna (najtrwalsza bez wymiany):
   • Wylutuj enkoder, rozbierz (odgiąć łapki), oczyść tarczę i wipery IPA 99%, delikatnie zwiększ docisk blaszek, złóż i wlutuj.
7. Wymiana enkodera (jeśli ścieżki są wytarte lub regeneracja krótkotrwała):
   • Dobierz zamiennik po parametrach mechanicznych: raster pinów, wysokość, rodzaj i długość osi (D‑shaft/ząbkowana), rozstaw kołków ustalających.
   • Typowo sprawdzają się ALPS EC11/EC12 lub Bourns PEC11R o zbliżonej liczbie detent/impulsów (często 15–24 PPR, należy zweryfikować z serwisówką/pomiarem).
   • Po montażu sprawdź osiowość i brak naprężeń panelu.

Weryfikacja sygnałów (jeśli masz przyrządy):

• Multimetr w trybie logicznym/oscyloskop na liniach A i B względem GND – podczas obrotu powinien pojawić się czysty przebieg prostokątny, kanały przesunięte w fazie o 90°. Braki/nieregularności = enkoder.

Aktualne informacje i trendy

• Dla sprzętu z tej epoki aktualizacje firmware praktycznie nie występują; “update oprogramowania” nie jest realnym remedium na opisany objaw.
• Najtrwalszym współczesnym zamiennikiem bywają enkodery z serii Bourns PEC11R (wersje z uszczelnieniem i dłuższą żywotnością) – ważne jest jednak dopasowanie mechaniczne.
• Dostępność zamienników jest dobra i tania; koszt części zwykle 2–10 USD, robocizna w serwisie 0,5–1,0 h.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Enkoder generuje “krokowe” impulsy. Utlenienie styków skutkuje pomijaniem kroków lub zmianą kierunku (MCU błędnie interpretuje sekwencję A/B).
• Zimne luty występują często na elementach, które są dotykane/obracane – naprężenia mechaniczne powodują mikroprzerwy widoczne pod lupą jako pierścieniowe pęknięcia.

Aspekty etyczne i prawne

• Prace wewnątrz urządzenia sieciowego wymagają zachowania zasad BHP; ingerencja może unieważnić ewentualną gwarancję (w praktyce model jest już dawno po gwarancji).
• Używaj środków chemicznych zgodnie z kartą charakterystyki; nie zalewaj PCB.

Praktyczne wskazówki

• Szybki test domowy: lekko dociśnij gałkę i kręć – poprawa = luty/łożyskowanie; brak poprawy i “losowe” reakcje = styki enkodera.
• Jeśli problem dotyczy kilku pokręteł/przycisków naraz, zacznij od taśm FFC i zasilania 5 V panelu.
• Po czyszczeniu odczekaj min. 30 min do odparowania rozpuszczalników zanim włączysz zasilanie.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• “Cudowne” resety pomagają tylko, gdy zawiesił się mikrokontroler – przy usterce mechanicznej efekt będzie co najwyżej tymczasowy.
• Samo wtryśnięcie kontaktu bez demontażu bywa krótkotrwałe, bo nie usuwa przyczyny (zużycie/mały docisk wiperów).

Sugestie dalszych badań

• Jeśli masz możliwość, sprawdź w serwisówce numer części enkodera dla STR‑DA50ES i jego parametry mechaniczne (PPR, detenty, typ osi) – ułatwi to dobór zamiennika 1:1.
• W razie wątpliwości zmierz oscyloskopem jakość impulsów i poziomy logiczne (typowo 0/5 V).

Krótkie podsumowanie

• Najbardziej prawdopodobna przyczyna: zużyty/zabrudzony enkoder lub zimne luty na PCB panelu przedniego.
• Skuteczne rozwiązanie: przelutowanie + regeneracja enkodera, a najlepiej jego wymiana na dopasowany zamiennik. To trwała i relatywnie prosta naprawa.
• Reset/odłączenie zasilania warto wykonać na początku, ale nie zastąpi naprawy mechanicznej.

Chcesz, abym pomógł dobrać konkretny zamiennik? Podaj proszę, którego pokrętła dotyczy problem (głośność, selektor wejść) i zrób zdjęcie enkodera od strony lutów (dla wymiarów i rozstawu pinów).