Jak sprawdzić używany port COM w Windows, Linux i macOS – narzędzia Process Explorer, lsof, handle.exe

Pytanie

Jak sprawdzić jaki port COM jest aktualnie w użyciu

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• „W użyciu” może oznaczać: (a) port ma przypisany numer COM (widoczny w systemie), lub (b) port jest aktualnie otwarty/blokowany przez proces.
• Windows: sprawdź przypisane porty w Menedżerze urządzeń; aby zobaczyć, kto trzyma port, użyj Process Explorer/Resource Monitor/handle.exe.
• Linux/macOS: sprawdź urządzenia w /dev oraz który proces trzyma dany plik urządzenia poleceniami lsof/fuser.

Kluczowe punkty:

• Same „listy portów” nie pokażą, kto ich używa; do wykrycia procesu potrzebne są narzędzia do uchwytów (handles).
• Narzędzia sieciowe (np. netstat) nie służą do portów COM (to nie są porty TCP/UDP).

Szczegółowa analiza problemu

• Definicje:
  • Port przypisany (zarejestrowany): Windows przydzielił nazwę typu COM3 urządzeniu szeregowemu (fizycznemu lub wirtualnemu). Taki port może być wolny albo zajęty.
  • Port otwarty (aktywnie używany): jakiś proces ma otwarty uchwyt do \.\COMx – wtedy inne programy dostają „Access denied/Port is open”.

Windows – identyfikacja przypisanych portów COM:

• Menedżer urządzeń: Win+R → devmgmt.msc → Porty (COM i LPT) → nazwy typu „USB Serial Port (COMx)”. Włącz „Widok → Pokaż ukryte urządzenia”, aby zobaczyć historyczne przypisania.
• PowerShell (szybko): [System.IO.Ports.SerialPort]::GetPortNames()
• PowerShell (szczegóły): Get-CimInstance Win32_SerialPort | Select DeviceID,Name,PNPDeviceID
• Rejestr (mapowanie): reg query HKLM\HARDWARE\DEVICEMAP\SERIALCOMM

Windows – wykrycie, który proces „trzyma” port:

• Process Explorer (Sysinternals):
  • Uruchom jako Administrator → Ctrl+F → wpisz „COM3” (lub „\.\COM3”). Zobaczysz procesy z uchwytem do portu; zamknij wskazany proces lub jego uchwyt (z rozwagą).
• Resource Monitor (resmon.exe):
  • Zakładka CPU → Associated Handles → wyszukaj „COM3”. Pokaże proces z uchwytem.
• handle.exe (Sysinternals, wiersz polecenia):
  • handle.exe COM3
  • Zwraca PID/proces trzymający \.\COM3; możesz zamknąć proces lub wymusić zwolnienie uchwytu (ostrożnie).
• Uwaga: klasy WMI/Win32_SerialPort nie podają wprost stanu „open”. Próba programowego otwarcia portu (np. w PowerShell/C#) i złapanie błędu „Access denied” też potwierdzi zajętość, ale nie nazwę procesu.

Linux – identyfikacja i zajętość:

• Lista portów: ls -l /dev/ttyUSB /dev/ttyACM oraz ls -l /dev/serial/by-id (czytelne nazwy wg VID/PID).
• Kto używa: lsof /dev/ttyUSB0 lub fuser -v /dev/ttyUSB0.
• Diagnoza podłączenia: dmesg -w | grep tty (śledź, jaki węzeł urządzenia został przypisany po wpięciu).

macOS – identyfikacja i zajętość:

• Lista portów: ls /dev/tty. oraz ls /dev/cu. (do aplikacji klienckich zwykle używaj /dev/cu.*).
• Kto używa: lsof /dev/tty.usbserial- (lub odpowiednie /dev/cu.usb).
• Identyfikacja urządzenia: system_profiler SPUSBDataType lub ioreg -p IOUSB.

Różnica wobec narzędzi sieciowych:

• Porty COM to urządzenia znakowe, nie gniazda TCP/UDP – narzędzia typu netstat, PortQry, Nmap nie odpowiadają na pytanie „kto trzyma COMx”.

Aktualne informacje i trendy

• Windows 10/11: metody pozostają niezmienne; nadal najlepsze są narzędzia Sysinternals (Process Explorer/handle.exe) do uchwytów urządzeń.
• Popularne mostki USB-UART (CH340, CP210x, FTDI) pojawiają się jako COMx (Windows), /dev/ttyUSBx lub /dev/ttyACMx (Linux), /dev/tty.usbserial-… / /dev/tty.usbmodem-… (macOS).
• W Windows 11 + WSL2 możliwe jest dołączanie urządzeń USB (usbipd-win), ale nie jest to bezpośrednia metoda na „kto używa COM”.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Nazewnictwo: aplikacje otwierają ścieżkę \.\COMx (warstwa Win32). W jądrze może to być np. \Device\SerialN lub wirtualne urządzenie VCP mostka USB.
• „Pokaż ukryte urządzenia” w Menedżerze urządzeń pomaga wykryć „osierocone” przypisania COM, które czasem warto oczyścić (odinstalować) przy problemach z enumeracją.
• W Linuxie katalog /dev/serial/by-id jest stabilniejszy (zachowuje identyfikatory po przepięciu i na innych portach USB).

Aspekty etyczne i prawne

• Uprawnienia administratora: do przeglądania/zamykania cudzych uchwytów wymagaj uprawnień admina; w środowiskach korporacyjnych respektuj polityki bezpieczeństwa.
• Sterowniki pobieraj z zaufanych źródeł producenta (FTDI, Silicon Labs, WCH), aby uniknąć problemów z bezpieczeństwem/stabilnością.

Praktyczne wskazówki

• Windows (szybka ścieżka):
  • Win+R → devmgmt.msc → Porty (COM i LPT) → zanotuj COMx.
  • Otwórz Process Explorer → Ctrl+F → „COMx” → zidentyfikuj i zamknij proces blokujący.
  • PowerShell: [System.IO.Ports.SerialPort]::GetPortNames() – szybka lista.
  • Rejestr: reg query HKLM\HARDWARE\DEVICEMAP\SERIALCOMM – mapowanie urządzeń do COMx.
• Linux:
  • ls -l /dev/serial/by-id – wybierz właściwe urządzenie (najbardziej czytelne).
  • lsof /dev/ttyUSB0 lub fuser -v /dev/ttyUSB0 – znajdź proces.
• macOS:
  • ls /dev/cu. → wybierz port; lsof /dev/cu.usb → proces trzymający.
• Test pętli zwrotnej (loopback) do sprawdzenia działania: zewrzyj TX–RX (DB9 piny 3–2; TTL: TX–RX), otwórz port w terminalu (PuTTY/Tera Term/Screen) i sprawdź echo.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• WMI/PowerShell nie pokażą wprost „Open=True/False” dla COM; konieczne są narzędzia do uchwytów lub próba otwarcia portu.
• Niektóre IDE (Arduino IDE, PlatformIO) potrafią trzymać port w tle – zamknij wtyczki/monitor szeregowy przed programowaniem.
• PortMon (stare Sysinternals) bywa pomocny na starszych Windows, ale jest przestarzały dla nowszych systemów.

Sugestie dalszych badań

• Automatyzacja: Python/pyserial – „py -m serial.tools.list_ports -v” (Windows) lub „python3 -m serial.tools.list_ports -v” (Linux/macOS) dla przenośnych skryptów.
• Diagnoza sterowników: sprawdź wersje/aktualizacje dla CH340/CP210x/FTDI; analizuj VID/PID (Linux: udevadm info -q property -n /dev/ttyUSB0).

Krótkie podsumowanie

• Aby sprawdzić, „jaki port COM jest aktualnie w użyciu”, najpierw ustal numer(y) COM przypisane do urządzeń (Menedżer urządzeń/PowerShell), a następnie – jeśli chodzi o to, który jest zajęty – użyj narzędzi do wyszukiwania uchwytów (Process Explorer/Resource Monitor/handle.exe na Windows; lsof/fuser na Linux/macOS). Narzędzia sieciowe nie dotyczą portów COM. Jeśli podasz system i konkretny port/urządzenie, przygotuję dokładną sekwencję poleceń kro po kroku.