Sprawdzenie oryginalnej daty zdjęcia EXIF, ExifTool, DateTimeOriginal, analiza metadanych

Pytanie

Sprawdzenie oryginalnej daty zrobienia zdjęcia

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Najpewniejszym punktem wyjścia jest odczyt i weryfikacja tagów EXIF: przede wszystkim DateTimeOriginal (data/godzina wykonania), CreateDate/DateTimeDigitized (data digitalizacji/utworzenia pliku) i ModifyDate (ostatnia modyfikacja).
• Do odczytu użyj ExifTool lub przeglądarki metadanych w systemie (Windows: Właściwości → Szczegóły; macOS: Podgląd → Inspektor → EXIF).
• Oceń spójność (strefa czasowa, sekundy ułamkowe, oprogramowanie, numeracja plików, MakerNotes). Jeśli EXIF jest brakowy/niespójny, zastosuj weryfikację kontekstową (np. cienie/słońce, pogoda, elementy datowalne w kadrze) i śledczą (analiza struktury JPEG/RAW, dzienniki chmurowe, porównanie z innymi plikami).

Kluczowe punkty

• EXIF bywa modyfikowalny lub usuwany przez edycję i komunikatory – jedna metoda nie daje 100% pewności.
• Zawsze pracuj na kopii bitowej pliku; zachowaj sumy kontrolne (SHA‑256) i łańcuch dowodowy, jeśli wynik ma walor dowodowy.
• Interpretuj czas z uwzględnieniem strefy/OffsetTimeOriginal i SubSecTimeOriginal.

Szczegółowa analiza problemu

• Teoretyczne podstawy

  • EXIF to blok metadanych osadzony w plikach JPEG/TIFF/HEIC/RAW. Kluczowe znaczniki czasu:
    • DateTimeOriginal – chwila rejestracji ekspozycji (to zwykle „oryginalna data”).
    • CreateDate/DateTimeDigitized – chwila utworzenia strumienia danych (np. skan, konwersja).
    • ModifyDate – czas ostatniego zapisu przez oprogramowanie.
    • OffsetTimeOriginal/OffsetTime, SubSecTimeOriginal – odpowiednio przesunięcie strefy i ułamki sekund.
    • GPSDateStamp/GPSTimeStamp – czas z modułu GPS (często w UTC, bez strefy).
    • MakerNotes, ShutterCount, BodySerialNumber/LensSerialNumber – dane producenta do korelacji.
  • W nowszych strumieniach XMP/IPTC mogą występować równoległe znaczniki (XMP:CreateDate, XMP:MetadataDate); niekiedy to one są edytowane przez aplikacje DAM (np. katalogi zdjęć).

• Procedura weryfikacji (krok po kroku)

  1. Bezpieczne pozyskanie pliku:
     • Skopiuj oryginał bit‑w‑bit (np. z karty pamięci) i oblicz sumę SHA‑256. Nie otwieraj w programach, które mogą „naprawiać” EXIF przy zapisie.
  2. Odczyt metadanych:
     • exiftool -a -G1 -s -time:all -gps:all -validate plik.jpg
     • Oceń: DateTimeOriginal vs CreateDate vs ModifyDate; obecność OffsetTimeOriginal i SubSecTimeOriginal; ostrzeżenia validate.
  3. Spójność czasowa:
     • Czy istnieje OffsetTimeOriginal? Jeśli nie, czas mógł być zapisany w lokalnej strefie aparatu.
     • Porównaj z GPSDateStamp/GPSTimeStamp (UTC). Różnice rzędu dokładnych godzin często wskazują na strefę lub DST.
  4. Ślady obróbki:
     • Tag Software/ProcessingSoftware (np. „Adobe Photoshop”, „Snapseed”) świadczy o zapisie po obróbce.
     • Miniatury/thumbnail: brak zgodności rozdzielczości lub kompresji bywa śladem edycji.
  5. Korelacja z innymi plikami:
     • Sekwencja nazw (IMG_1234, DSC_0001 itp.), ShutterCount/MakerNotes i sąsiednie zdjęcia z tego samego nośnika pomogą oszacować chronologię.
  6. Analiza plikowa:
     • stat/attrib: czasy systemowe (utworzenia/modyfikacji/dostępu) – traktować pomocniczo (zależne od kopiowania i FS).
     • Struktura JPEG (np. profile JFIF/EXIF, kolejność segmentów APPn) – wykryje rekodowanie.
  7. Weryfikacja kontekstowa:
     • Pozycja słońca/cienie (epemerydy), sezonowość, elementy w kadrze (afisze, modele aut, roślinność), pogoda – dane porównawcze.
  8. Źródło pliku:
     • Komunikatory i media społecznościowe zwykle usuwają/zmieniają EXIF. Jeśli to możliwe, pozyskaj oryginał z pamięci urządzenia lub prześlij „jako plik/dokument” (nie „jako obraz”) – wtedy EXIF ma szansę się zachować.
  9. RAW/HEIC/JPEG:
     • HEIC/HEIF przechowuje metadane w kontenerze – ExifTool je odczyta.
     • RAW + XMP sidecar: sprawdź zgodność dat w pliku RAW i w pliku .xmp.
  10. Wysoki poziom pewności:
      • Analiza kryminalistyczna (ELA, spójność artefaktów kompresji, analiza DQT/DHT), porównanie z inną kopią źródłową (np. w chmurze), a jeśli dostępne – weryfikacja podpisów/proweniencji (C2PA/Content Credentials).

• Praktyczne zastosowania

  • Audyt autentyczności materiałów, porządkowanie archiwów, spory prawne/ubezpieczeniowe, dziennikarstwo weryfikacyjne.

Aktualne informacje i trendy

• Proweniencja i podpisy treści: rośnie adopcja standardu C2PA/Content Credentials (kamery i oprogramowanie potrafią osadzać kryptograficzne dowody pochodzenia, w tym znaczniki czasu z podpisem). Jeśli zdjęcie zawiera „Content Credentials”, odczytaj i zweryfikuj podpis – taka data ma wyższą wartość dowodową.
• Platformy chmurowe umożliwiają „korygowanie” daty wykonania (np. w menedżerach zdjęć) – pamiętaj, że to metaaplikacyjne pole i może nie odpowiadać DateTimeOriginal w pliku.
• Komunikatory różnie traktują metadane: wysyłka „jako dokument/plik” zwykle zachowuje EXIF, wysyłka „jako zdjęcie” – często stripuje.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Różnice czasów:
  • DateTimeOriginal – cel weryfikacji.
  • CreateDate – bywa równy Original w aparatach, ale przy skanach/konwersjach może wskazywać inną chwilę.
  • ModifyDate – aktualizowany przy zapisie przez software.
  • GPSDate/Time – w UTC; pomocny do kalibracji gdy zegar aparatu był błędny.
• Strefy i sekundy ułamkowe:
  • OffsetTimeOriginal (EXIF 2.31) i SubSecTimeOriginal pozwalają precyzyjnie zinterpretować czas i porównać kilka zdjęć co do kolejności.
• MakerNotes:
  • Dane producenta (np. licznik migawki) ułatwiają oszacowanie pozycji zdjęcia w sekwencji.

Aspekty etyczne i prawne

• Prywatność: EXIF może zawierać GPS i identyfikatory urządzenia. Udostępniaj tylko po anonimizacji (np. exiftool -gps:all= -xmp:Creator= -xmp:Rights=).
• Dowodowość:
  • Zachowaj łańcuch dowodowy: kopia kontrolowana, suma hash, dziennik czynności, praca na obrazach forensycznych.
  • Metadane są podatne na edycję – konieczna jest wielokrotna weryfikacja i, gdy to możliwe, potwierdzenie źródłowe (nośnik pierwotny, logi chmury, podpisy C2PA).
• Zgodność: w jurysdykcjach z ochroną danych (np. RODO) przetwarzaj metadane minimalnie i zgodnie z celem.

Praktyczne wskazówki

• Windows:
  • Właściwości → Szczegóły: porównaj „Data wykonania” z „Data modyfikacji”.
• macOS:
  • Podgląd → Inspektor (Cmd+I) → EXIF; lub w Zdjęcia → „i”.
• Android/iOS:
  • Aplikacja Zdjęcia/Galeria → Szczegóły/„i”; dla pełnego EXIF użyj dedykowanej przeglądarki metadanych.
• ExifTool (rekomendowane):
  • Pełny odczyt: exiftool -a -G1 -s -time:all -gps:all -validate plik.jpg
  • Tylko kluczowe daty: exiftool -DateTimeOriginal -CreateDate -ModifyDate -OffsetTime -SubSecTime plik.jpg
  • Weryfikacja struktur: exiftool -validate -warning -error plik.jpg
• Korekta interpretacji czasu:
  • Jeśli brak OffsetTimeOriginal, załóż lokalny czas urządzenia; skoreluj z GPS UTC lub kontekstem.
• Analiza forensyczna (w razie sporu):
  • Sprawdź spójność miniatur/segmentów APPn, artefakty kompresji, porównaj z bliźniaczymi ujęciami.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Brak EXIF (stripowanie przez platformę lub konwersję do PNG/GIF) uniemożliwia ustalenie daty „z pliku” – pozostaje analiza kontekstowa i źródłowa.
• Zegar aparatu mógł być błędnie ustawiony lub zresetowany – GPSDate/Time i porównanie sekwencji pomagają to wykryć.
• Cloud i DAM mogą nadpisywać/eksportować z innymi datami – zawsze badaj oryginał z urządzenia/nośnika.

Sugestie dalszych badań

• Zapoznaj się z odczytem i weryfikacją poświadczeń proweniencji (Content Credentials/C2PA).
• Przećwicz porównywanie czasów EXIF z efemerydami słońca oraz z danymi pogodowymi archiwalnymi.
• Zautomatyzuj audyt metadanych dla wielu plików (skrypty z ExifTool).

Krótkie podsumowanie

• Najpierw odczytaj EXIF (DateTimeOriginal, CreateDate, ModifyDate, OffsetTime, SubSecTime), porównaj i oceń spójność z GPS i kontekstem.
• Zweryfikuj ślady edycji (Software, struktura pliku) i ewentualnie podpisy proweniencyjne.
• Gdy EXIF brakowy lub podejrzany, wesprzyj się analizą sekwencji, kontekstu i narzędziami forensycznymi; zawsze pracuj na kopii i dokumentuj kroki.

Jeśli chcesz, wklej wynik komendy: exiftool -a -G1 -s -time:all -gps:all -validate Twój_plik, przeanalizuję go i wskażę, na ile wiarygodna jest oryginalna data wykonania.