Strojenie pośredniej częstotliwości w radiu Unitra Diora Elizabeth R-601/R-602 – procedura i wskazówki

Pytanie

Strojenie pośredniej częstotliwości w radiu Elizabeth

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• W radiu Unitra Diora „Elizabeth” tor p.cz. stroi się na: AM ≈ 465 kHz, FM = 10,7 MHz.
• Regulację wykonuj od końca toru w stronę mieszacza (ostatni filtr → pierwszy), przy minimalnym poziomie sygnału z generatora, z wyłączonymi układami automatyki (ARCz/ARW).
• Dla FM kluczowe jest ustawienie „zera” detektora (symetryczna krzywa S, 0 V DC przy 10,7 MHz).

Kluczowe punkty:

• Generator RF (AM: 465 kHz/30%/400–1000 Hz; FM: 10,7 MHz, najlepiej niemodulowana nośna do strojenia wzmocnienia; do weryfikacji ±22,5 kHz lub ±75 kHz).
• Strojenie kolejnych filtrów p.cz. na maksimum sygnału, następnie detektora (FM).
• Zachować ostrożność: rdzenie ferrytowe/karkasy są kruche; poziom sygnału musi być niski, aby nie wchodziła automatyka.

Szczegółowa analiza problemu

• Rozwinięcie głównych aspektów
• Teoretyczne podstawy
• Praktyczne zastosowania

1. Ustalenie wariantu odbiornika
   „Elizabeth” występuje w kilku odmianach (np. DSH‑101/102, R‑601/R‑602 i pochodne). Niezależnie od wersji:

• Tor AM: p.cz. typowo 465 kHz (w polskich odbiornikach lat 70.).
• Tor FM: p.cz. 10,7 MHz; wzmacniacz p.cz. z filtrami w kubkach 7×7/10×10 mm; detektor stosunkowy/dyskryminator; ARCz (AFC); dekoder stereo.
  Różnice konstrukcyjne (np. układ scalony UL1200 vs. dyskretny tor p.cz.) zmieniają lokalizację punktów regulacyjnych, ale nie zmieniają zasady strojenia.

2. Przygotowanie i warunki pomiaru

• Rozgrzej radio min. 15 min.
• Wyłącz ARCz (FM) oraz funkcje wyciszania; w AM pracuj na jak najniższym poziomie sygnału, aby ARW nie „spłaszczała” charakterystyki.
• Głośność na ok. połowie; barwa w położeniu neutralnym.
• Przyrządy: generator RF, oscyloskop lub woltomierz o dużej impedancji, sonda RF/mV, miernik True‑RMS; stroiki z tworzywa.

3. Strojenie toru FM (10,7 MHz)
   Etap A — wzmacniacz p.cz. (maksimum wzmocnienia, właściwe pasmo)

• Wstrzykuj 10,7 MHz na wejście pierwszego stopnia p.cz. (np. przez kondensator 1–10 nF do bazy/gate lub na wyjście głowicy UKF).
• Mierz: napięcie na wyjściu ostatniego stopnia p.cz. (przed detektorem) albo obserwuj wskaźnik poziomu sygnału.
• Kolejność: zaczynaj od filtra bezpośrednio przed detektorem i cofaj się w stronę głowicy. Każdy filtr (zwykle dwa rdzenie: pierwotny i wtórny) dostrajaj na maksimum wskazania. Po każdym „podciągnięciu” zmniejszaj poziom generatora, by uniknąć zadziałania ogranicznika/ARCz.
• Powtórz pętlę 2–3 razy (obwody się wzajemnie wpływają).

Etap B — detektor FM (krzywa S, „zero”)

• Podłącz woltomierz DC do wyjścia detektora (punkt ARCz/„zero dyskryminatora” – przed kondensatorem separującym składową stałą).
• Ustaw generator dokładnie na 10,700 MHz (niemodulowany).
• Rdzeń uzwojenia pierwotnego filtra detektora: na maksimum amplitudy sygnału za detektorem (pomiar AC/oscyloskop).
• Rdzeń uzwojenia wtórnego: na 0,00 V DC na wyjściu detektora (dopuszczalne ±10–30 mV).
• Weryfikacja symetrii: przemiataj częstotliwość ~10,60–10,80 MHz; napięcie powinno rosnąć dodatnio i ujemnie o zbliżonej wartości względem 10,7 MHz (symetryczna krzywa S). Jeśli posiadasz wobulator/SDR, wyświetl krzywą S i ustaw jej środek na 10,7 MHz.
• Po ustawieniu „zera” włącz ARCz i sprawdź, czy przy dostrojeniu do stacji włączenie ARCz nie odstraja odbioru — jeśli odstraja, wróć i skoryguj zero.

Uwaga o dewiacji: do samego strojenia wzmacniacza p.cz. używaj nośnej bez modulacji (maksimum wzmocnienia). Do kontroli jakości (THD, pasmo) użyj FM ±22,5 kHz (mono) lub ±75 kHz (stereo), sprawdzając minimalne zniekształcenia audio i poprawną pracę dekodera stereo (zapalenie „Stereo”).

4. Strojenie toru AM (≈465 kHz)

• Wstrzykuj 465 kHz z modulacją AM (30%, 400 Hz lub 1 kHz) na wejście mieszacza (przez kondensator 10–47 nF) albo indukcyjnie pętlą przy antenie ferrytowej.
• Mierz: napięcie audio na wyjściu detektora AM lub poziom na wyjściu głośnikowym (lepiej z miernikiem/oscyloskopem).
• Kolejność: od ostatniego transformatora p.cz. (przy detektorze) w stronę mieszacza; każdy kubek na maksimum. Po każdym kroku zmniejszaj poziom generatora, aby ARW nie ograniczała.
• Dokończ kontrolą selektywności: lekkie odstrojanie generatora o kilka kHz powinno dawać strome opadanie odpowiedzi.

5. Zestrojenie końcowe z torem wejściowym i heterodyną
   Po p.cz. zestroić heterodynę i obwody wejściowe (FM: trymery na górnym końcu skali i rdzenie na dolnym; AM analogicznie dla LW/MW/SW, jeśli są używane). P.cz. ma być pierwsza — dopiero na stabilnym „fundamencie” IF opłaca się korygować głowicę.

Teoria w tle

• Strojenie p.cz. maksymalizuje zysk i ustawia pasmo przenoszenia filtrów na żądaną szerokość (FM: ~150–250 kHz w zależności od koncepcji; AM: kilka–kilkanaście kHz).
• „Zero” detektora ustawia środek krzywej S na 10,7 MHz; brak zera = zniekształcenia, zła praca ARCz i „wysysanie” stacji.

Aktualne informacje i trendy

• Zamiast klasycznego wobulatora wielu serwisantów używa dziś SDR z generatorem trackingowym lub VNA do rysowania odpowiedzi toru p.cz. i krzywej S.
• Pojawiają się zamienne rdzenie/karkasy do filtrów „kubkowych” 7×7/10×10 oraz drukowane w 3D uchwyty/stroiki — ale zawsze dobieraj materiały niemagnetyczne.
• Po rozszerzeniu UKF do 88–108 MHz (przestrojenie głowicy) korekta p.cz. FM zwykle jest konieczna — wzmacniacz p.cz. musi mieć środek i pasmo zgodne z nowym front‑endem.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• ARCz (AFC): pętla dociągająca częstotliwość do środka krzywej S; podczas strojenia wyłącz, bo maskuje błędy.
• ARW (AGC): automatyka w AM; wymusza niski poziom testowego sygnału.
• Detektor stosunkowy vs. dyskryminator: oba wymagają ustawienia zera; objaw rozstrojenia — „nosowy” dźwięk, większe zniekształcenia i niestabilne stereo.

Aspekty etyczne i prawne

• Bezpieczeństwo: pracujesz na urządzeniu sieciowym — stosuj transformator separacyjny, zachowaj odstępy izolacyjne, nie dotykaj nieosłoniętych fragmentów pod napięciem.
• Ochrona środowiska: stare kondensatory/elementy utylizuj zgodnie z przepisami; niektóre farby ekranów zawierają metale ciężkie.
• Emisja RF: generator w.cz. podłączaj przewodowo/indukcyjnie przy minimalnym poziomie, aby nie wprowadzać niezamierzonej emisji.

Praktyczne wskazówki

• Zapisz położenia startowe rdzeni; nie używaj siły. Jeśli rdzeń „zapieczony” — kropla nafty/penetrującego preparatu, odczekać, delikatnie podgrzać.
• Używaj wyłącznie niemagnetycznych stroików; metalowy wkrętak fałszuje zestrojenie i może ukruszyć rdzeń.
• Jeśli któryś filtr nie reaguje, sprawdź kondensatory w jego obwodzie (często tracą pojemność lub mają duże ESR).
• Jeżeli w torze FM są filtry ceramiczne — one nie podlegają strojeniu; regulujesz jedynie obwody dopasowujące.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Różne wersje „Elizabeth” mają różne topologie toru p.cz. i inne punkty pomiarowe (oznaczenia ZF/ZFM mogą się różnić). Procedura pozostaje ta sama, ale lokalizacja elementów — nie.
• Jeśli dekoder stereo jest osobnym modułem, zła charakterystyka p.cz. (zbyt wąskie pasmo lub przesunięta faza) uniemożliwi stabilne stereo mimo poprawnego dekodera.
• Zbyt „szpiczaste” zestrojenie FM da co prawda wysoką czułość, ale zwiększy zniekształcenia i pogorszy „capture ratio” — dąż do kompromisu.

Sugestie dalszych badań

• Warto zdobyć instrukcję serwisową konkretnej wersji (listy cewek L…/filtrów ZF… i punktów pomiarowych PP…).
• Jeśli masz dostęp do SDR/VNA — wykonaj pomiar odpowiedzi częstotliwościowej toru p.cz. przed i po regulacji, archiwizując wykresy.
• Sprawdź i ewentualnie zmodernizuj zasilanie warikapów (stabilność ARCz), co często poprawia trzymanie częstotliwości.

Krótkie podsumowanie

• Zestrojenie p.cz. w „Elizabeth” zaczynaj od FM: maksymalizacja wzmocnienia (10,7 MHz), potem „zero” detektora; następnie AM (465 kHz) od końca toru; na końcu dopasuj głowicę/heterodynę.
• Pracuj na niskich poziomach sygnału, z wyłączoną automatyką, stroikiem z tworzywa; powtarzaj pętle regulacyjne, aż uzyskasz stabilne maksimum i symetrię.
• Po wszystkim sprawdź czułość, selektywność i działanie ARCz/stereo na realnych stacjach.

Jeśli podasz dokładny wariant Twojej „Elizabeth” (np. DSH‑101, R‑601, R‑602) i zdjęcie płyty z oznaczeniami filtrów, wskażę konkretne punkty wpięcia generatora i śruby regulacyjne, wraz z typowymi napięciami kontrolnymi.