Vonyx SPJ-1200 – dioda D1 w przedwzmacniaczu, identyfikacja i zamienniki

Pytanie

Dioda "D1" w przedwzmacniaczu spj1200 vonyx ?

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• W module przedwzmacniacza Vonyx SPJ-1200 element oznaczony „D1” z bardzo dużym prawdopodobieństwem pełni jedną z trzech ról: dioda Zenera stabilizująca szynę zasilania toru audio (+15 V lub +12 V), dioda prostownicza w pomocniczym zasilaniu przedwzmacniacza, ewentualnie dioda zabezpieczająca wejście (rzadziej).
• Bez dostępu do schematu (brak w dokumentacji publicznej) identyfikację wykonuje się po topologii ścieżek. Najczęstszy przypadek w tej klasie kolumn: D1 = dioda Zenera 15 V (np. 1N4744A / BZX85C15) pracująca z rezystorem szeregowym jako prosty stabilizator dla op-ampów TL072/NE5532/JRC4558.

Kluczowe punkty:

• Sprawdź, do czego D1 jest podłączona: do szyny zasilania i masy (→ Zenera), w szeregu z zasilaniem (→ prostownicza), w grupie D1–D4 (→ mostek), przy gnieździe wejściowym (→ zabezpieczenie sygnału).
• Jeśli D1 spaliła się, zwykle uszkodzony bywa też rezystor szeregowy zasilania lub sam wzmacniacz operacyjny (zwarcie obciążenia Zenera).

Szczegółowa analiza problemu

• Typowa architektura SPJ-1200 (wersje A/ABT): końcówka mocy zasilana wysokim napięciem (ok. ±30…±45 V), a przedwzmacniacz wymaga niskiego, czystego zasilania (±12…±15 V albo pojedyncze 12…15 V). W budżetowych modułach często spotyka się zasilanie toru preampu zrealizowane rezystorem + dioda Zenera zamiast stabilizatorów 78xx/79xx.
• Najczęstsze scenariusze dla D1:
  1. Stabilizacja dodatniej szyny preampu:
     • D1 = Zenera 15 V (czasem 12 V), katoda do dodatniej szyny pomocniczej, anoda do masy; w szeregu przed D1 znajduje się rezystor (0,5–2 W). Po uruchomieniu: na katodzie D1 względem GND ≈ +15 V.
  2. Element mostka prostowniczego małego uzwojenia pomocniczego:
     • D1 jedną z czterech diod (D1–D4 = 1N400x) blisko siebie; prowadzą do kondensatora filtrującego (100–470 µF/25–35 V).
  3. Zabezpieczenie odwrotnej polaryzacji/ESD:
     • D1 blisko złącza/gniazda, 1N4148/BAV99; ścieżki idą do wejścia sygnału lub sterowania.
• Jak odróżnić Zenerę od prostowniczej „z płytki”:
  • Zenera: równolegle do masy, „trzyma” napięcie, obok duży rezystor; obudowa szklana (pomarańczowa) lub THT plastic; oznaczenia: 15, 15V, 4744, BZX…
  • Prostownicza: w szeregu lub w czwórce (mostek); obudowa czarna, 1N400x.
  • Zabezpieczenie sygnału: mała dioda (1N4148/BAV99), bez rezystora mocy tuż obok.
• Gdy D1 to Zenera 15 V: dobór i obliczenia
  • Załóżmy: z szyny +35 V (po redukcji z głównej) chcemy +15 V/I_Z ≈ 10–15 mA.
  • R = (V_in – V_Z)/I_Z. Dla 35 V → 15 V i 12 mA: R ≈ (35–15)/0,012 ≈ 1,7 kΩ (najbliżej 1,8 kΩ).
  • Strata mocy na R: P_R ≈ (V_in – V_Z)^2 / R ≈ 20^2 / 1,8k ≈ 0,22 W → zastosuj 0,5 W lub 1 W.
  • Moc Zenera: P_Z ≈ V_Z · I_Z ≈ 15 V · 12 mA ≈ 0,18 W → stosuj ≥1 W (1N4744A/BZX85C15) dla zapasu i impulsów.
• Uwaga dla szyny ujemnej (jeśli występuje): Zenera dla −15 V ma odwróconą polaryzację (anoda do szyny −V, katoda do masy), a rezystor zasilający idzie z −V_IN.
• Dlaczego D1 się pali:
  • Zwarcie obciążenia (uszkodzony op-amp), odwrotne podanie wtyku zasilającego preamp, przepięcia przy starcie (SMPS), wyschnięte kondensatory i duży ripple, zbyt mały rezystor szeregowy (za duży prąd).
• Diagnostyka krok po kroku:
  1. Oględziny: typ obudowy D1, sąsiedztwo (rezystor mocy? kondensator filtrujący? mostek?), oznaczenia na laminacie (np. +15, −15, VCC, GND).
  2. Pomiar „diody” wylutowanej: tryb DMM Diode Test nie ujawni napięcia Zenera; dla Zenera wykonaj test z zasilaczem i rezystorem (np. 1 kΩ) i zmierz napięcie stabilizacji.
  3. Zasilanie serwisowe przez żarówkę szeregowo (60–100 W) lub ogranicznik prądowy; pomiar napięć względem GND: spodziewaj się około +15 V (i/lub −15 V) na węźle stabilizowanym.
  4. Jeśli D1 była zwarciem: sprawdź rezystor szeregowy (często otwarty) i prąd spoczynkowy op-ampów (czy nie ma zwarcia między pinami zasilania).
  5. Oscyloskop: ripple na szynie po naprawie <100 mVpp (orientacyjnie) w torze preampu.

Aktualne informacje i trendy

• W tanich aktywnych kolumnach OEM wciąż spotyka się zasilanie preampu na Zenerach (niższy BOM) zamiast LDO/78xx/79xx.
• W nowszych rewizjach płyt z SMPS bywa pojedyncza szyna +15 V z wirtualną masą lub mała przetwornica DC/DC ±15 V – wtedy D1 częściej pełni rolę diody prostowniczej lub zabezpieczającej.
• Dokumentacje serwisowe do SPJ-1200 zwykle nie zawierają schematów przedwzmacniacza; praktyka serwisowa opiera się na analizie topologii i porównaniach z bliźniaczymi płytami.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Szybka „mapa” identyfikacji:
  • D1 + duży R + elektrolit do GND → Zenera (12/15 V).
  • D1 blisko „AC~” i kondensatora 25–35 V → mostek (1N400x), sprawdź D2–D4.
  • D1 blisko wejścia/gniazda, mała SMD/THT → 1N4148/BAV99 (ogranicznik ESD/clipping).
• Oznaczenia typowe:
  • 1N4744A/BZX85C15 = 15 V Zener, 1–1,3 W.
  • 1N4007 = 1 A/1000 V prostownicza (uniwersalny zamiennik w małych mostkach).
  • 1N4148/BAV99 = szybkie diody sygnałowe/zabezpieczające.

Aspekty etyczne i prawne

• Prace przy urządzeniu sieciowym wykonuj przy odłączonym zasilaniu, z rozładowaniem kondensatorów HV. Niewłaściwe części mogą obniżyć bezpieczeństwo (przebicie, pożar). Zachowaj odstępy izolacyjne i oryginalne klasy temperaturowe/rezystancję płomieniową elementów.

Praktyczne wskazówki

• Jeśli brak oznaczeń i D1 jest ewidentnie w sekcji stabilizacji: wstaw na próbę Zenerę 15 V/1 W (lub 1,3 W) i rezystor zgodnie z obliczeniami; uruchom przez ogranicznik prądu i monitoruj temperaturę diody i rezystora.
• Jeśli D1 była częścią mostka: wymień komplet D1–D4, sprawdź kondensator filtrujący i ścieżki.
• Jeżeli po wymianie D1 napięcie „siada”, kolejno odłączaj odbiorniki (op-ampy w podstawkach, jeśli są; w przeciwnym razie mierz prąd gałęzi), by zlokalizować zwarcie.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Występują różne rewizje płyt SPJ-1200 (A/ABT/BT). Indeks „D1” nie jest standaryzowany między rewizjami – w innej wersji może oznaczać inny element.
• Bez zdjęcia fragmentu PCB i pomiarów nie da się udzielić stuprocentowo pewnej identyfikacji.

Sugestie dalszych badań

• Proszę o:
  • Zdjęcie wysokiej rozdzielczości okolicy D1 (z obu stron PCB).
  • Odczyt symboli najbliższego układu scalonego (np. TL072/NE5532/4558).
  • Pomiary DC względem masy po uruchomieniu przez ogranicznik: węzeł D1, po drugiej stronie rezystora zasilającego, szyny op-ampów.
  • Informację o objawie usterki (brak dźwięku, buczenie, clip, restart).

Krótkie podsumowanie

• Brak publicznego schematu SPJ-1200 wymusza identyfikację D1 „po ścieżkach”. Najczęściej jest to Zenera 15 V stabilizująca zasilanie przedwzmacniacza; alternatywnie – dioda prostownicza (mostek) lub zabezpieczenie wejścia. Wymiana „w ciemno” na 1N4744A/BZX85C15 bywa skuteczna, ale zalecam najpierw potwierdzić topologię i sprawdzić towarzyszący rezystor oraz stan op-ampów, by uniknąć ponownego uszkodzenia.