ZG30/8 – jak zmienić najwyższe tony wysokie w zwrotnicy, modyfikacje filtrów, GDWK 9/40, 9/80

Pytanie

jak mozna w zwrotnicy zg30/8 zmienic wyzsze tony wysokie

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• „Wyższe tony wysokie” (górna oktawa ~8–20 kHz) w ZG30/8 można zmienić najczyściej przez:
  • dołożenie półkowego „dopalacza” HF: kondensator równolegle do rezystora tłumiącego (L-pad) w torze tweetera, co podnosi tylko najwyższe częstotliwości,
  • wymianę starych kondensatorów na foliowe (niższy ESR → jaśniejsza, bardziej otwarta góra),
  • delikatną korekcję kształtu filtru HP (np. modyfikacja drugiego kondensatora w filtrze 3. rzędu),
  • jeśli trzeba przygasić „iskrę” powyżej ~10 kHz: dodać małą cewkę w szereg z tweeterem lub RC w równoległy tłumik HF.
• Kluczowe punkty:
  • Zacznij od serwisu: kondensatory i przełącznik „+ / 0 / –”.
  • Do „więcej powietrza”: C-bypass 2,2–6,8 µF równolegle do rezystora szeregowego tweetera; dobrać „na ucho” i pomiarem.
  • Do „mniej iskrzenia”: L szeregowa 0,08–0,15 mH lub RC (np. 0,82–1,5 µF + 10–22 Ω) równolegle do tweetera.

Szczegółowa analiza problemu

• Co zwykle siedzi w ZG30/8:

  • Wersje ZG30C114/C115 stosowały tweeter GDWK 9/40 lub 9/80 i podział ok. 3,5 kHz. Tor wysokotonowy bywa 2. lub 3. rzędu (np. C szereg – L równolegle – C szereg) z tłumieniem rezystorami oraz przełącznikiem poziomu.

• Co oznacza „wyższe tony wysokie”:

  • Chodzi o delikatne podbicie lub stłumienie górnej oktawy (8–20 kHz) bez ruszania okolic podziału (2–5 kHz), by nie naruszyć spójności ze średnicą.

• Bezpieczne ścieżki modyfikacji:

  1. Rewizja i serwis
     • Wymień kondensatory w torze tweetera na foliowe MKP/MKT o tej samej pojemności (typowo 3,3–4,7 µF, w filtrze 3. rzędu bywa też 3,3 + 4,7 µF). Elektrolity sprzed dekad mają zawyżony ESR → gaszą mikrodetal i „powietrze”.
     • Oczyść lub zmostkuj przełącznik „+ / 0 / –”; utlenione styki często zjadają wysokie.
  2. Półkowy lifting najwyższych częstotliwości (HF shelf up)
     • Jeżeli w torze tweeterowym masz rezystor szeregowy (np. 1,5–4,7 Ω), dołóż do niego kondensator równolegle („bypass”). Tworzy to filtr półkowy: małe częstotliwości wciąż widzą tłumienie, a bardzo wysokie – coraz mniej.
     • Częstotliwość „odblokowania” półki: fS ≈ 1 / (2π • RS • CBYPASS).
       • Przykład: RS = 3,3 Ω, CBYPASS = 4,7 µF → fS ≈ 10 kHz. Efekt: więcej „powietrza”, bez rozjaśniania 3–6 kHz.
       • Zakres do prób: CBYPASS 2,2–6,8 µF (im większy, tym niżej zaczyna się podbicie).
     • Jeśli nie ma rezystora szeregowego: dodaj 1,5–2,2 Ω w szereg z tweeterem i zrób bypass C = 3,3–6,8 µF. To delikatnie porządkuje poziomy i daje możliwość „otwarcia” samej góry.
  3. Redukcja najwyższej góry (HF shelf down)
     • Mała cewka w szereg z tweeterem (Lseries): fS ≈ R / (2π L).
       • Dla ~10–12 kHz i 8 Ω: L ≈ 0,10–0,13 mH (powietrzna, niska Rdc).
     • Alternatywa: równolegle do tweetera włączyć szeregowe RC (np. 1,0 µF + 15 Ω). Dla f ≳ 10–16 kHz to RC zaczyna „upuszczać” energię, łagodząc iskrę bez ruszania okolic podziału.
  4. Drobna korekta samego filtru HP
     • W filtrze 3. rzędu zmniejszenie drugiego kondensatora (tego „bliżej” tweetera) nieco podnosi punkt i bywa odczuwane jako mniejsze „rozjaśnienie”. Zwiększenie – odwrotnie. Uwaga: zmienia się dobroć i faza w okolicach podziału.
  5. Charakter przetwornika
     • Starsze GDWK 9/40 potrafią mieć łagodnie opadającą charakterystykę >15 kHz. Jeśli oczekujesz bardzo „powietrznego” brzmienia, nawet wzorcowa zwrotnica ma ograniczenia. Wymiana na GDWK 9/80 (lub nowocześniejszy, o podobnej impedancji i skuteczności) bywa sensowna, ale wymaga rekalkulacji tłumienia i czasem samego filtru.

• Dlaczego półkowy bypass działa najlepiej na „wyższe z wysokich”:

  • Typowy zabieg „bypass C || Rser” redukuje tłumienie tylko dla bardzo wysokich częstotliwości, zostawiając bez zmian okolice 3–6 kHz (gdzie najłatwiej o sybilanty i ostrość). To daje wrażenie „powietrza” i większej przestrzeni bez krzykliwości.

Aktualne informacje i trendy

• W renowacjach vintage powszechna jest:
  • wymiana elektrolitów na MKP (ESR ↓, stabilność ↑),
  • delikatne półkowe korekcje HF zamiast przesuwania częstotliwości podziału,
  • weryfikacja parametryczna przez symulacje (VituixCAD/XSim) i pomiary (REW + mikrofon kalibrowany).
• Trend „bypass cap” w torze głównym (np. 0,01–0,1 µF równolegle do głównego C) daje subtelny efekt; realną korekcję topu daje dopiero półka RC opisania wyżej.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Obliczenia przykładowe:
  • Półka „w górę”: RS = 2,2 Ω, CBYPASS = 6,8 µF → fS ≈ 10,6 kHz.
  • Półka „w dół” (cewka): L = 0,12 mH, R ≈ 8 Ω → fS ≈ 10,6 kHz.
• Elementy:
  • Kondensatory: MKP ≥100 V (typowo 250–400 V), tolerancja 5–10%.
  • Rezystory: drutowe 5–10 W.
  • Cewki: powietrzne, niska rezystancja (Rdc), 0,8–1,0 mm φ dla strat minimalnych.

Aspekty etyczne i prawne

• Zachowanie oryginalności sprzętu vintage może mieć wartość kolekcjonerską; każdą modyfikację daj jako odwracalną (nie niszcz oryginalnej płytki, nie wylewaj klejów epoksydowych).
• Praca przy urządzeniach audio jest niskonapięciowa, ale lutowanie i wiercenie niosą ryzyko uszkodzeń; zachowaj BHP i izolacje przewodów.

Praktyczne wskazówki

• Procedura:
  1. Udokumentuj stan wyjściowy (schemat, zdjęcia, pomiary FR/impedancji).
  2. Wymień kondensatory na foliowe (identyczne pojemności).
  3. Oczyść/napraw przełącznik wysokich lub testowo go zmostkuj.
  4. Dodaj półkę HF:
     • jeśli jest RS: dołóż CBYPASS 2,2–6,8 µF,
     • jeśli nie ma RS: dodaj 1,5–2,2 Ω w szereg i CBYPASS 3,3–6,8 µF.
  5. Odsłuch/REW, korekta wartości o jeden „krok E12”.
  6. W razie nadmiernej „iskry” – test L 0,10–0,15 mH w szereg lub RC 1,0 µF + 15 Ω równolegle do tweetera.
• Testowanie:
  • Porównuj kanał A (modyfikowany) vs B (referencyjny) przełącznikiem A/B przy wyrównanym poziomie.
  • Stosuj bramkowane pomiary 0,5–1 m, oś tweetera, 0° i 15°.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Zbyt duże podniesienie topu uwydatni szumy/ziarnistość słabszych nagrań.
• Przesuwanie częstotliwości podziału „na oko” może popsuć sumowanie z wooferem – unikaj dużych zmian głównego C/L bez symulacji/pomiarów.
• Starsze GDWK mają fizyczne ograniczenia pasma powyżej ~17–18 kHz – cudów samą zwrotnicą nie uzyskasz.

Sugestie dalszych badań

• Pomiary: charakterystyka FR i impedancji (REW + UMIK-1), symulacje w VituixCAD/XSim.
• Sprawdzenie dokładnego wariantu zwrotnicy (ZG30/8 C114 vs C115) i realnych wartości elementów – rozrzut produkcyjny bywał spory.
• Jeśli planujesz wymianę tweetera, dobierz nowy L-pad i przelicz filtr (docelowo zachowaj podział ok. 3,0–3,5 kHz i właściwe nachylenia).

Krótkie podsumowanie

• Najprostsza, skuteczna i odwracalna metoda na „więcej powietrza” w ZG30/8 to półkowy bypass: kondensator 2,2–6,8 µF równolegle do rezystora szeregowego tweetera (lub dodanie takiego rezystora 1,5–2,2 Ω i jego bypass). Na „mniej iskrzenia” – mała cewka 0,10–0,15 mH w szereg lub RC 1,0 µF + 15 Ω równolegle do tweetera. Zaczynaj od serwisu (kondensatory foliowe, czysty przełącznik), a wartości dobieraj na podstawie pomiarów i odsłuchu.

Jeśli podasz, który wariant ZG30/8 masz (C114/C115), aktualne wartości elementów i czy w torze HF występuje rezystor szeregowy, przygotuję konkretne wartości (CBYPASS, RS lub L) pod Twój egzemplarz.