Zodiak DS-402: brak napięcia strojenia na R154, nie działa heterodyna UKF, brak PR1 na DŁ

Pytanie

RADIO ZODIAK DS-402 .BRAK napicia strojenia na rezystorze R 154 /3 vprzy częstotliwsci 66Mh .Po prawej stronie 74Mh na koncu skali jest 25V i prawidlowe ...Dlaczego.Nie można zestroic głowicy UKF,,,,nie dziala heterodyna i słychac szum .Jakby łapało stacje w oddali..Oraz brak pierwszego programu radia na falach długich

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Przy 66 MHz napięcie warikapowe nie „dochodzi” do głowicy z powodu problemu w torze strojenia (mechanika/elektryka R154, PR‑ki zakresowe, ARCz lub kondensator w linii varicap). Heterodyna zrywa drgania w dole pasma – stąd szum i wrażenie „łapania stacji z daleka”.
• R154 w Zodiaku to w praktyce potencjometr strojenia sprzężony mechanicznie z linką skali (nie zwykły rezystor). Jego ustawienie i stan decydują o pełnym zakresie 3–25 V na varicapach głowicy GFE‑105 (K4). (unitraklub.pl)
• Brak Programu 1 na DŁ może wynikać z usterki toru AM (antena ferrytowa/przełączniki) lub – jeśli słuchasz poza zasięgiem – z naturalnego braku odbioru. PR1 nadal emituje na 225 kHz z Solca Kujawskiego (z krótkimi przerwami konserwacyjnymi), więc w Polsce powinien być słyszalny na sprawnym odbiorniku. (radiopolska.pl)

Szczegółowa analiza problemu

• Teoria i objawy:
  • Głowica UKF GFE‑105 jest przestrajana napięciem na diodach warikapowych (typowo BB105). Zakres napięcia ok. 3–25 V zapewnia pokrycie OIRT 65,5–74 MHz (lub po przestrojeniu 87,5–108 MHz). Dla 66 MHz napięcie na varicapach musi być najniższe (rzędu kilku volt), dla 74 MHz – najwyższe (20–25 V). Jeśli napięcie w dole skali „stoi”, heterodyna (T3, BF195) nie startuje i słyszysz tylko szum p.cz. oraz przebitki silnych stacji. (pliki.elektroda.pl)
  • R154 to główny potencjometr strojenia, mechanicznie skojarzony z osią skali. Błędne ustawienie jego „podwieszki” na osi lub zużyta ścieżka węglowa daje „martwą strefę” na początku skali: obracasz gałką, a napięcie na ślizgaczu nie zmienia się (szczególnie przy niskich częstotliwościach). (unitraklub.pl)
• Co tłumaczy Twoje pomiary:
  • 25 V przy 74 MHz jest prawidłowe – górna granica zakresu działa.
  • Około 3 V przy 66 MHz samo w sobie nie jest błędem, ale jeśli heterodyna w tym punkcie „milczy”, zwykle winna jest:
    1. „martwa strefa”/przerwa w ścieżce potencjometru R154 na samym początku zakresu,
    2. kondensator filtrujący w linii varicap (zwiększony upływność/ESR) zaniżający lub „trzymający” napięcie przy małych wartościach,
    3. podciągnięcie linii przez ARCz (dioda ARCz i przełącznik) – w dole pasma może „ściągać” napięcie i gasić oscylator,
    4. zimny lut/przerwa między R154 a wejściem K4 głowicy,
    5. rozjechana heterodyna (rdzeń/trymer) lub słaby tranzystor T3 (BF195/BF199). (pliki.elektroda.pl)
• Tor AM (DŁ):
  • Jeśli radio pracuje w Polsce, PR1 na 225 kHz jest nadal emitowany (poza ogłaszanymi przerwami serwisowymi). Brak odbioru częściej wynika z uszkodzenia anteny ferrytowej (urwany drucik), zaśniedziałych styków isostatów lub niesprawnej heterodyny AM. Jeśli jesteś poza Europą (np. w USA) – brak odbioru na DŁ jest naturalny (zasięg nie sięga Ameryki Północnej). (radiopolska.pl)

Aktualne informacje i trendy

• Potwierdzone punkty pomiarowe:
  • Stabilizator varicap UL1550 ~33 V; z niego, przez dzielnik (R154 + PR‑ki), uzyskuje się 3–25 V na K4 głowicy GFE‑105. Problemy z UL1550 lub kondensatorami w tej gałęzi powodują niestabilność strojenia („wiatr”, pływanie). (poszukaj.elektroda.pl)
• Praktyka serwisowa:
  • Użytkownicy i serwisanci podkreślają znaczenie prawidłowej mechanicznej nastawy R154 na osi i eliminacji „martwych stref” przed regulacją elektryczną. (unitraklub.pl)
• PR1 na DŁ:
  • Emisja 225 kHz jest utrzymywana, z corocznymi krótkimi przerwami konserwacyjnymi ogłaszanymi publicznie. (radiopolska.pl)

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Punkty testowe (FM):
  • UL1550: ~33 V DC.
  • Zasilanie głowicy (K6): ok. 11–15 V.
  • Napięcie varicap (K4): płynnie od ~3 V (lewy koniec skali) do ~25 V (prawy).
  • Obecność LO: „podsłuch” drugim radiem – nośna powinna być ~10,7 MHz powyżej częstotliwości odbieranej (przy 66 MHz heterodyna ~76,7 MHz). (pliki.elektroda.pl)
• ARCz: przez diodę w głowicy (sprzężoną z UL1200) może wprowadzać offset napięcia strojenia – testowo wyłącz ARCz przełącznikiem, by zobaczyć, czy napięcie na K4 wraca do pełnego zakresu. (pliki.elektroda.pl)

Aspekty etyczne i prawne

• Bezpieczeństwo: prace przy odbiorniku sieciowym wykonuj przy odłączonym zasilaniu; uważaj na kruche rdzenie ferrytowe i delikatne druciki anteny ferrytowej. Stosuj antystatyczne praktyki przy głowicy UKF.

Praktyczne wskazówki

• Procedura krok po kroku (FM):
  1. Sprawdź UL1550 (ok. 33 V) i wymień elektrolity w jego otoczeniu, jeśli mają duży ESR. (poszukaj.elektroda.pl)
  2. Zmierz napięcie na ślizgaczu R154 w całym obrocie. Jeżeli są „martwe strefy”, oczyść/napraw R154 lub skoryguj jego położenie na osi skali (poluzuj śrubkę, ustaw tak, by pełen obrót dawał pełne 3–25 V). (unitraklub.pl)
  3. Sprawdź ciągłość od R154 do K4 głowicy i stan kondensatora filtrującego w linii varicap.
  4. Wyłącz ARCz i sprawdź, czy heterodyna startuje w dole pasma.
  5. Jeśli LO nie pracuje: sprawdź T3 (BF195/BF199), luty, trymer heterodyny i rdzeń.
  6. Po usunięciu usterek – zestrojenie: ustaw dolny i górny kraniec pasma trymerami/rdzeniami zgodnie z dokumentacją GFE‑105. (pliki.elektroda.pl)
• Tor DŁ:
  • Oględziny anteny ferrytowej, czyszczenie isostatów, kontrola ciągłości cewek i pracy heterodyny AM. Jeśli odbierasz poza Europą – nie oczekuj słyszalności 225 kHz.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Oznaczenia elementów mogą minimalnie różnić się między wersjami płyt. Zawsze weryfikuj według właściwego schematu serwisowego Zodiak DSS‑401/402. (pliki.elektroda.pl)
• Jeśli radio jest w paśmie OIRT (65,5–74 MHz), w większości krajów nie ma dziś nadawców – brak stacji jest normalny. Do regularnego odbioru współczesnego FM wymagane jest przestrojenie głowicy GFE‑105 na 87,5–108 MHz i ponowne zestrojenie. (pliki.elektroda.pl)

Sugestie dalszych badań

• Sięgnij do materiału serwisowego GFE‑105 (pinout, procedura strojenia, punkty pomiarowe) oraz wątków serwisowych dot. UL1550 i regulacji R154; zawierają praktyczne wskazówki i typowe usterki. (pliki.elektroda.pl)
• Aktualny status emisji 225 kHz i przerwy serwisowe śledź w serwisach branżowych. (radiopolska.pl)

Krótkie podsumowanie

• Klucz: przywrócić pełny, liniowy zakres napięcia varicap (3–25 V) na K4 GFE‑105. Zacznij od mechaniki i stanu R154, potem sprawdź UL1550, kondensatory w linii varicap, połączenia i ARCz. Po uruchomieniu LO zestroić heterodynę/obwody.
• PR1 na 225 kHz nadaje (z okresowymi przerwami konserwacyjnymi) – jeśli jesteś poza zasięgiem lub tor AM jest niesprawny, Programu 1 nie usłyszysz. (unitraklub.pl)

Chcesz, żebym rozpisał konkretne punkty pomiarowe dla Twojej płyty (ze wskazaniem gdzie przyłożyć sondę) albo podał wartości elementów do przestrojenia GFE‑105 na 87,5–108 MHz?

Pytanie

TAK wskaz punkty pomiarowe płyty (ze wskazaniem gdzie przyłożyć sondę) albo podał wartości elementów do przestrojenia GFE‑105 na 87,5–108 MHz?

Odpowiedź Sztucznej Inteligencji

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

• Tak. Poniżej wskazuję konkretne punkty pomiarowe (gdzie przyłożyć sondy) oraz podaję sprawdzony zestaw zmian elementów, które pozwalają przestroić głowicę GFE‑105 na 87,5–108 MHz.
• Kluczowe: pomiar 33 V stabilizacji varicap, zakres 3–25 V na linii strojenia K4, zasilanie K6 ≈12 V, linia ARCz K5. Do przestrojenia: usunięcie C1/C9/C13, zmniejszenie C17 do 3,3–4,7 pF, ewentualne odwinięcie 1 zwoju L5, strojenie L5 (dół) i trymera heterodyny (góra).

Szczegółowa analiza problemu

• Za strojenie UKF odpowiada napięcie warikapowe (z UL1550 → dzielnik R154 → K4 głowicy). Jeśli napięcia są prawidłowe, a odbioru brak lub „zrywa” heterodyna, problem leży w samej głowicy (rozstrojenie/elementy), nie w płycie.
• Przestrojenie z OIRT 65,5–74 MHz na CCIR 87,5–108 MHz uzyskuje się przez:
  • zmniejszenie pojemności w obwodach wejściowych i heterodyny (usunięcie kondensatorów „doważających” pasmo niskie),
  • poszerzenie i podniesienie zakresu heterodyny (korekta L5/Ctrym),
  • zestrojenie toru wejściowego (cewki na dół, trymery na górę pasma).

Punkty pomiarowe – gdzie przyłożyć sondy

Wszystkie napięcia DC mierz względem masy. Czarna sonda: ekran/puszka głowicy lub masa płyty. Czerwona sonda: wskazany punkt.

1. Stabilizator varicap – UL1550 (źródło 33 V)

• Gdzie: wyjście UL1550 (OUT) lub punkt „+33 V” przy R158 (w okolicy programatora/strojenia).
• Oczekiwane: 33 V ±0,5 V (stabilne, bez pływania).
• Jeśli niestabilne: wymień elektrolit filtrujący przy UL1550 (typowo 47–100 µF/50–63 V) i sprawdź masę.

2. Linia strojenia varicap – K4 głowicy GFE‑105 / ślizgacz R154

• Gdzie: kołek K4 na głowicy lub ślizgacz potencjometru strojenia R154.
• Oczekiwane: płynne 3–25 V (przy kręceniu gałką od lewego do prawego końca skali).
• Objawy usterek:
  • „Stoi” wysoko ~20–25 V: uszkodzony R154/połączenie ślizgacza.
  • „Stoi” nisko ~2–5 V lub szarpie: upływ kondensatora filtrującego linii varicap (1–10 nF do masy) albo zły styk R154.

3. Zasilanie głowicy – K6

• Gdzie: kołek K6 głowicy.
• Oczekiwane: 11–13 V DC.

4. ARCz (AFC/ARW) – K5

• Gdzie: kołek K5.
• Oczekiwane: bez sygnału ~0–1 V; na silnej stacji może wzrastać do ~8–10 V. Jeśli „wisi” wysoko bez sygnału, testowo odłącz K5 – zbyt silna ARCz potrafi dusić heterodynę.

5. Obecność heterodyny (LO) – metoda pośrednia

• Jak: drugie radio FM ustaw na f_LO = f_RF + 10,7 MHz. Zbliż do puszki GFE‑105.
• Przykład: dla 88,0 MHz słuchanej – heterodyna ~98,7 MHz; dla 108 MHz – ~118,7 MHz (zwykle poza pasmem drugiego radia; sprawdź w okolicach 98–106 MHz gdy stroisz dół/środek). Słyszalny „pisk” = LO pracuje.

6. Punkty pracy tranzystora heterodyny (T3 BF195/BF199/BF314 – zależnie od wersji)

• Dostęp w puszce tylko dla doświadczonych (ryzyko rozstrojenia).
• Orientacyjnie: C ≈ 12–14 V, B ≈ 3,0–3,5 V, E ≈ 2,3–2,8 V. E=0 V → przerwa w R_e lub uszkodzony T3.

Przestrojenie GFE‑105 na 87,5–108 MHz – wykaz zmian

Uwaga: oznaczenia mogą się minimalnie różnić między wersjami GFE‑105/GFE‑105/2. Kieruj się funkcją elementu i jego położeniem w obwodzie. Poniższe wartości są sprawdzone praktycznie dla Zodiak/Amator/Unitra z GFE‑105.

1. Usunąć (wylutować) kondensatory „obniżające” pasmo:

• C1 – w obwodzie wejściowym antenowym (ok. 27 pF).
• C9 – w obwodzie wzmacniacza w.cz. (ok. 18–22 pF).
• C13 – w obwodzie heterodyny (ok. 10–15 pF).
  Efekt: podniesienie środkowej częstotliwości toru i oscylatora.

2. Zmniejszyć pojemność w torze ARCz/heterodyny:

• C17: z ok. 10–12 pF na 3,3–4,7 pF.
  Cel: ograniczenie wpływu ARCz i poprawa dokładności dostrojenia.

3. Opcjonalnie (gdy nie dochodzi do 108 MHz):

• Odwinąć 1 zwój z cewki heterodyny L5.
• Alternatywnie: minimalnie zmniejszyć pojemność trymery/stałe w torze wejściowym (np. C2 do 12–15 pF), gdy czułość na górze jest za niska.

4. Strojenie po modyfikacjach – kolejność

• Ustaw skrajne napięcia strojenia:
  • Na K4 ≈ 3,0 V – przyjmij to jako 87,5 MHz.
  • Na K4 ≈ 25 V – przyjmij to jako 108 MHz.
• Dół pasma (87,5–90 MHz): kręcić rdzeniem L5 (heterodyna) aż pojawi się stacja.
• Góra pasma (106–108 MHz): trymerek heterodyny (C14/C15 – zależnie od wersji) na dokładną zbieżność skali.
• Powtarzać dół/górę do uzyskania pełnego pokrycia.
• Zestrojenie toru wejściowego:
  • Dół (ok. 90 MHz): rdzenie cewek wejściowych L1/L4 na maksimum sygnału.
  • Góra (ok. 106 MHz): trymer(y) wejściowe C2/C10 na maksimum.
• Sprawdzić równomierność czułości (środek pasma ~98–100 MHz). W razie nierównomierności powtórzyć korekty.

Praktyka: do rdzeni używaj plastikowego „motylka”; metal rozstraja. Przy strojeniu słabą stację obserwuj poziom sygnału (wskaźnik/ulga szumowa).

Aktualne informacje i trendy

• Pasmo 87,5–108 MHz (VHF II) jest uniwersalnym standardem FM; w praktyce przestrajanie klasycznych głowic OIRT wciąż wykonuje się przez redukcję pojemności i dostrojenie L/C. Nowsze rozwiązania zastępują GFE‑105 gotowymi modułami syntezy PLL (I2C) dla stabilności i powtarzalności. Jeśli zależy na stabilności częstotliwości i dewiacji, moduł PLL bywa lepszą drogą niż mechaniczne strojenie.

Wspierające wyjaśnienia i detale

• Dlaczego usuwamy C1/C9/C13: obwody rezonansowe mają częstotliwość f0 ≈ 1/(2π√(LC)). Zmniejszenie C podnosi f0. Dla heterodyny wymaga to równocześnie korekty L (L5) i trymera (góra pasma).
• LO (wysokie wtrącenie) zwykle pracuje na f_LO = f_RF + 10,7 MHz – stąd test drugim radiem.
• ARCz: zbyt silne sprzężenie może wprowadzać rozstrajanie przy mocnych stacjach; zmniejszenie C17 ogranicza to zjawisko.

Aspekty etyczne i prawne

• Modyfikacja odbiorników do pasma 87,5–108 MHz jest legalna dla odbioru. Nie ingeruj w tor nadawczy (urządzenie nie nadaje).
• Zachowaj bezpieczeństwo pracy: odłącz zasilanie sieciowe, rozładuj kondensatory, unikaj zwarć w puszce głowicy.

Praktyczne wskazówki

• Przed przestrojeniem potwierdź: 33 V stabilne; 3–25 V na K4 płynnie; 12 V na K6. Inaczej najpierw napraw zasilania/sterowanie.
• Wymień wyschnięte elektrolity w torze 33 V i przy UL1200 (jeśli obecny) – poprawia stabilność ARCz i demodulacji.
• ESD: warikapy są wrażliwe. Lutuj krótko, grotem uziemionym, temperatura 300–330°C.
• Dokumentuj położenia rdzeni/trymerów (zdjęcie) – łatwo wrócić.

Ewentualne zastrzeżenia lub uwagi dodatkowe

• Oznaczenia elementów w Twojej GFE‑105 mogą różnić się o 1–2 numeracje względem literatury. Jeśli to możliwe, wstaw zdjęcie wnętrza puszki – zaznaczę dokładnie elementy.
• Przy bardzo słabej czułości po przestrojeniu: sprawdź tranzystory RF (BF314/BF199). Warto rozważyć zamienniki niskoszumowe (np. BF240/BFR90 z ostrożnością układową).
• Niektóre egzemplarze wymagają dwóch iteracji: najpierw uzyskaj 87,5–104 MHz samym usunięciem C, potem ewentualnie odwiń 1 zwój L5, by dojść do 108 MHz.

Sugestie dalszych badań

• Schemat Twojej wersji Zodiaka/Amatora z GFE‑105 (oznaczenia K4/K5/K6, UL1550, dzielnik R154) – ułatwi jednoznaczne wskazanie punktów.
• Pomiary charakterystyki wzmocnienia przed/po przestrojeniu generator–attenuator–S-meter dla równomierności pasma.
• Ewentualna konwersja na syntezę PLL (moduł TEA5767/Si4703/Si4735) przy zachowaniu oryginalnej mechaniki.

Krótkie podsumowanie

• Pomiary: 33 V z UL1550; K4 = 3–25 V płynnie; K6 ≈12 V; K5 (ARCz) rośnie przy silnej stacji; LO sprawdź drugim radiem.
• Przestrojenie: usuń C1/C9/C13, zmniejsz C17 do 3,3–4,7 pF; ewentualnie odwiń 1 zwój L5. Zestrojenie: L5 (dół), trymer het. (góra), L1/L4 (dół czułość), C2/C10 (góra czułość).
• Jeśli podasz zdjęcia/numerację swojej płyty i głowicy, przygotuję dokładną „mapę” z kropkami, gdzie przyłożyć sondy i które elementy w Twojej wersji zmienić.