Tak się złożyło że nie narysowałem tej diody ale ona tam jest bo układ testowałem i inaczej tranzystor by nie przeżył raczej. Plan jest taki żeby to władować [url=http://www.cnc.info.pl/topics65/ste... Ładowanie 2200 uF z 40V nie należy do tego co mi się najbardziej podoba. W falowniku fabrycznym 3f (1f->3f...
Ten tyrystor bocznikuje rezystor 10ohm. W trybie st.by tyrystor jest otwarty, przez co spada wartość prądu kluczowania transformatora. Dodatkowo powoduje łagodne ładowanie kondensatora w momencie włączenia zasilania. Eliminuje też niestabilną pracę podczas startu, nim zadziała sprzężenie zwrotne układu kontroli. Podobny temat jest tutaj -> http://www.elektroda.pl/rtvforum/topic88...
Sprawdzić soft start jak ma. Chińczyki z mosfetami miały łagodne ładowanie kondensatorów elektrolitycznych, teraz nowe igbt mają kondensatory podłączone na stałe do mostków. (at)Aluboy może ci faza nie łączy i działa na dwóch.
No i rodzą się kolejne pytania: Jaki wybrać, bo ładowanie jest łagodne z 3 faz i tętnienia 300Hz, ale szarpane są z nich impulsy 25 Amper , od 1 do 10ms i częstotliwość 2 do 50Hz w sumie do 14 000 Watów ? Na stronie są podanie max wartości prądu tętniącego https://obrazki.elektroda.pl/8241677100_... Przy doborze kondensatora zwróć...
Do sprawdzenia cały tor zasilania sieciowego - od wtyczki do tych dużych kondensatorów elektrolitycznych. Przyjrzyj się zaznaczonej części. https://obrazki.elektroda.pl/1411050000_... O schemacie nie masz co marzyć bo to dość świeże urządzenie i dobrej firmy więc schematami dysponuje autoryzowany serwis. Oprawa bezpiecznika jak podał...
Pomocy jestem zupełnym laikiem jak naładować 1.5 Farada kondensator. Wykorzystałem opcję szukaj ale tam było sporo sprzecznych opini, prosiłbym o cierpliwe i łopatologiczne wyjaśnienie tematu. Wszystkim zyczliwym z góry dziekuję za pomoc.
Witam Jak naładować kondensator 400V 180µF. I jak rozładować aby wydał iskrę.
Witam chciałbym wiedzieć jakim prądem i przez jaki czas będzie mi sie ładowała bateria kondensatorów o pojemności 150 000uF. Czy jest na to jakiś wzór etc. Czy układ miękkiego startu trafa na uzwojeniu pierwotnym wystarczy, czy też dać rezystor zwierany przekaźnikiem pomiędzy mostkiem a kondami. Bardzo proszę o pomoc
mam takie pytanko zalozylem przy lampie blyskowej na 220V, mniejszy kondzik zeby szybciej sie ladowala (z 400uf/300V na 10uf/300V) ale za duzo stracilem na mocy swietlnej, mozna tutaj zastosowac jakis myk ze dac wiekszy kond a wywalic jakies rezystory zeby to sie ladowalo szybciej????? wiem ze jesli wiekszy kond dluzsze lladowanie ale moze sie cos da???
termistor NTC zapewnia łagodny start przetwornicy/ładowanie kondensatora (68μF w tym wypadku) jego rezystancja spada prawie do zera po podgrzaniu a podgrzewa się samoistnie pod wpływem płynącego przez niego prądu.
Witam jestem tu początkującym forumowiczem, ale słyszalem wiele dobrego o tym forum i proszę Was o pomoc w następującej sprawie - a mianowicie - może mi ktoś wytłumaczyć ŁOPATOLOGICZNIE jak naładować KONDENSATOR samochodowy przez ŻARÓWKĘ ?! Proszę nawet na podstawie schematu. skąd wziąć + ? Proszę o pomoc Pozdrawiam Barek
Witam jaki jest najprostszy i w miare szybki spozob ładowania kondensatora 2200 mF na 500 volt Biore pod uwage uzycie napieca z gniadka. A najlepiej byloby z jakiegos aku 12 volt jednak jak widze wtedy trzeba zbudpwac skomplikowana (jak dla mnei przetwornice) Czy mozna do tego podlczyc szeregowo 2 bebechy z lamp blyskowych ? Prosze podawc przy rozwiazaniach...
Pracuję nad małym generatorkiem energii elektrycznej z wykorzystaniem małego komputerowego wentylatorka (12V 0.1A). W łopatki wiatraczka dmucham spężonym powietrzem, wprawiając je w ruch. Generowaną energią elekryczną chcę naładować kondensator. Jaka najbardziej optymalnie zaprojektować taki układ ładowania? Pytanie może wydawać sie trochę dziwne, więc...
witam chciałbym zrobić coś takiego: -wiecie pewnie jak wygląda lampa błyskowa aparatu.....bateria....specjalny układ....ogromny kondensator....lampa..... -chodzi mi o to żeby zrobić podobny układ, ale żeby ten kondensator oddawał prąd nie nagle(impulsem) ale równomiernie aż do rozładowania......czy to możliwe.... -pomóżcie proszę
Witam. Czy mógłby mi ktoś wyjaśnić skąd pochodzi różnica 1C w tym moim przypadku. Mianowicie: Mam kondensator 450 V, 12 mF i ładując go prądem stałym 0,1 A do 450 V stoper pokazuje 65 sekund. Więc z etykiety powinno być 5,4C, a z czasu ładowania 6,5C. Mierzyłem pojemność dwoma różnymi miernikami jest 12 mF. O co tu chodzi? Pozdrawiam serdecznie Paweł...
temat do usuniecia
Witam, mam w/w problem mam zasilanie np. 1V i pojemnosc C wynosi 5uF. Jaki jest czas pełnego ładowania?
Witam mam pytanie:budowa i uruchomienie ukladu prostownika-bez problemu,dziala prawie idealnie,jest tylko problem z elektrolitem C1 1000µF nagrzewa sie dosyc mocno nawet 80°C! prubowalem nawet obnizyc jego impedancje wlutowujac kondensator (470nF) rownolegle(bezposrednio do nozek C1 ) nie dalo to jednak pozytywnego efektu.Moze ktos doradzi co...
Witam Ciekawi mnie ile może trwać naładowanie w pełni, kondensatora o pojemności 2 000 000 uF. Oraz, ile energii jestem w stanie z niego pociągnąć i jak długo będzie oddawana. Czy taki kondensator potrafi po podłączeniu go do przetwornicy, uzyskać np. kilkusekundowy obrót wiertarki np. 700 Watt ? Dodatkowo, czy ładując kondensator o takiej pojemności,...
Buduję zgrzewarkę kondensatorową. Chcę do tego celu wykorzystać superkondensator o pojemności 600F/2,5V. Zastanawiam się jak zbudować układ ładowania tego potwora. Na razie wymyśliłem układ składający się z autotransformatora regulacyjnego 2,5kVA regulacja 0-230V, za nim transformator 230/3V, jedna dioda prostownicza 200A/400V i rezystor 0,1om kilka...
Mam w pewnym zasilaczu (symetrycznym 2x36V) kondensatory 2x4700 uF i zastanawiam się, jakie wartości rezystórów dobrać, aby kondensatory rozładowywały się po wyłączeniu zasilania praktycznie do zera i żeby nie było za dużego obciążenia transformatora ?
Witam. Posiadam kondensatory elektrolityczne 4000?F/400V. Niestety nie posiadam żadnej lampy błyskowej z aparatu, więc muszę je ładować inaczej. Postanowiłem ładować je wyprostowanym napięciem "z gniazdka". Co zrobić, aby wyeliminować/ zmniejszyć tętnienia oraz wahania napięcia sieciowego, aby kondensatory pożyły jak najdłużej?
Kombinuję z układem jak na rysunku. Ma pozwolić na ładowanie do danego napięcia, a po jego osiągnięciu rozładować kondensator przez rezystor 100 Ohm. W proteusie działa, ale...obawiam się, że nie następuje rozładowanie w okolice zera V, a jedynie tyle ile pozwala na ponowne uruchomienia ładowania. Jak rozwiązać ten problem ? Zaznaczam, że nie chodzi...
Mam małe pytanko kupiłem kondensator i nie mam pojęcia jak podłaczyć wcześniej miałem kondzia z podłączeniem do kabla remote a w tym tylko plus i minus. I jeszcze jedno czy ten kondensator trzeba ładować. http://img332.imageshack.us/img332/2341/... http://img223.imageshack.us/img223/6892/...
Witam! Buduje coilgun'a na napięcie 160V (po wyprostowaniu z trafa 115V) i pojemność baterii kondensatorów 25000uF. Moje pytanie jest takie: czy mogę naładować kondensatory bezpośrednio z zasilacza (trafo 50VA/115V + mostek prostowniczy) z pominięciem rezystora? Bo jeśli miałbym stosować rezystor to musiałbym zastosować dużej mocy (50-100W) a do tego...
Przy automatyce i krótkim czasie można sobie pozwolić na oporniki mniejszej mocy. Czas zależny głównie od kondensatorów w zasilaczu - trafo może pobierać duży prąd przez 0.01s, potem jak płynie duży prąd, to dlatego, że ładują się kondensatory. Ale i to musiałyby być jakieś giganty, żeby 1-2s nie wystarczyło do naładowania.
Mając taką żarówkę możesz łatwo sprawdzić układ softstartu, podłączając żarówkę do niego zamiast transformatora. Tu chodziło raczej o sprawdzenie samego transformatora; W celu przetestowania transformatora to podepnij w szereg z uzwojeniem pierwotnym zasilającym żarówkę o mocy ok 200W. Oczywiście przy odłączonym obciążeniu na wtórnym. Jak jasno świeci...
O typach modulacji wiem tyle ile przeczytałem w podręczniku (Nowak Barlik) - i jeszcze raz powtarzam: w układzie trójfazowym nie ma podziału na bipolarną i unipolarną. Niezależnie czy to będzie modulacja bipolarna, unipolarna, jednofazowa czy trójfazowa, zawsze (pomijając niewielki czas martwy) jeden tranzystor w gałęzi musi być załączony a drugi wyłączony,...
Skoro mówisz o stroboskopie to ma się rozumieć 2 grupy? Wpisz w szukajce "multiwibrator" zapewne będzie to to czego szukasz:) Czas "przejścia" regulujesz kondensatorami lub poprzez wstawienie zamiast 1 rezystora potencjometr (wolniejsze/szybsze ładowanie/rozładowywanie kondensatorów) pozdrawiam
Softstart z PWM, taki z regulacją obrotów od 0 do 100% nie jest doładnie tym czego szukam od jakiegoś czasu. Szukam sposobu na łagodny start takiego silnika, czyli 'czarna' puszka która umożliwi łagodny rozruch w ciągu 2-3 sekund. Możliwość regulacji czasu startu od załączenia, możliwość sterowania mocą pwm. W powyższych stwierdzeniach sam sobie zaprzeczasz,...
Rozumiem, że na wejściu mostek graetza + spory kondensator -> przetwornica? Mniej więcej. Ale akurat kondensator w tym wypadku nie powinien być zbyt duży. Mniejszy to łagodniejsze ładowanie więc i mniejsze obciążenie diod mostka, a że potem jest przetwornica to większe tętnienia nie przeszkadzają.
Witam. Nie wszystkie spawarki posiadają układ "miękkiego startu" np: niektóre inwertery Elektra Beckum. Układ rozruchowy jest wskazany. Kondensatory w spawarce są wolniej ładowane, przez co korzystnie wpływa na ich bezawaryjną pracę. Siec zasilające nie otrzymuje dużych impulsów prądowych. Układ miękkiego startu możesz poprzez rezystor i przekaźnik...
Trudno to nazwać soft-startem w takim rozumieniu tego słowa jakie się przyjęło... To raczej miękkie ładowanie kondensatorów... Idea soft-startu polega na wstępnym, łagodnym przemagnesowaniu rdzenia...w takim rozwiązaniu można co najwyżej zabezpieczyć diody przed prądem udarowym. Bo niestety jeśli transformator po wyłączeniu zachowa częściowe namagnesowany...
Witam. Do niedawna w pracowni komputerowej miałem 8 stanowisk z monitorami. Wszystkie komputery podłączone są na jednym sznurze przedłużaczy sieciowych. Przed rozpoczęciem zajęć / otwarciem pracowni następuje moment podłączenia owego sznura przedłużaczy do sieci. Jeśli monitory są wstępnie wyłączone to zazwyczaj dawało się to zrobić bez ponownego włączania...
Witam. Zamontowałem sobie panel słonaczny 400 W. Regulator napięcia Volt MPPT. Przetwornicę Volt czysty sinus 800/1600 W. Problem jest następujący. Jak pojawia się słońce i zachodzi, to resetuje się przetwornica. Bardziej jak nagle zaświeci słońce, to napięcie czasami wskoczy 15,8 V na część sekundy i resetuje, ale jak odepnę panel i napięcie z 14,5...
Irku, błądzisz. I nawet nie zdajesz sobie sprawy, jak bardzo. Po kolei: Mają wyższe napięcie przewodzenia, ale nadal jest ono niższe od klasycznych diod krzemowych. Szybkość jest bardzo istotnym parametrem, bo określa również straty. Cena jest adekwatna do parametrów. I, na dobrą sprawę, wcale nie rzuca na kolana. Bardzo wiele wzmacniaczy samochodowych...
To silnik od napędu wycieraczek? Chociaż nie, za duży prąd. Napęd wózka inwalidzkiego? Skoro napędza rolety to nie potrzebujesz zwykłego soft-starty. Ty potrzebujesz całego sterownika nawrotnego z płynną regulacją mocy. Czegoś w tym stylu: https://www.tme.eu/pl/details/df-dri0002... I na wejścia sterowania...
Po przekopaniu się przez dokumentacje znalazłem poważny błąd na schemacie - rezystor do nóżki 6 powinien mieć wartość rzędu 120 kom a nie 12 kom. Ponieważ jest to już blisko maksymalnej wartości proponuję dać szeregowo rezystor 47 kom i potencjometr 100 kom. W takim wypadku kondensator 100 nF nie należy wymieniać na 33 nF. Co do shut-down - działa natychmiastowo...
Ja bym zrobił jak niżej. Prostszego układu raczej nie da się wymyśleć.. Uprzedzam, że to moja własna wymyślona przed chwilą konstrukcja. Myślę, że zadziała na 99%, tylko nie wiem jak do końca przebiegać będzie narastanie prędkości obrotowej, bo kondensator będzie ładować się logarytmicznie, ale silnik za to jest nieliniowy w drugą stronę (przynajmniej...
Skoro wentylator jest dwubiegowy to może zrobić rozruch na czasówce? Wentylator rusza na pierwszym biegu, a po osiągnięciu ustalonej prędkości przełączy się na drugi bieg? Na pewno rozruch będzie wtedy łagodniejszy. Póki co nie do końca jestem pewien co może być przyczyną wycierania się wału na jednym z łożysk. Jednym z założeń jest moment obrotowy...
Witam. Przeprojrktowuję ostatnio dużo urządzeń z '51 na avr'y i pojawił się problem z jednym urządzeniem sterującym silnikiem od wycieraczek samochodowych. Zasilacz jest z niedużym zapasem mocy bo chodzi o koszty (duża ilość sterowników) i podczas rozruchu silnika niestety procesor czasem się restartuje :( z '51 nie miałem takich problemów wcale. Zasilanie...
Witam! Przepraszam za odkop ale mam identyczny problem jak kolega z początku dyskusji ze wzmacniaczem Rotel ra 820 wg projektu kolegi pawłaa. Zmierzyłem DC na wyjściu i przy pod głoszeniu dochodzi do 6V przy łagodnych ruchach dochodzi do 2-3V. Gdy miałem tylko jedną końcówkę wszystko było dobrze ale gdy podłączyłem drugą która wyrzuciła mi bezpieczniki...
Załączanie w zerze transformatora toroidalnego daje najwyższy możliwy prąd udarowy. Nie dość, że kondensatory się ładują, to jeszcze indukcyjność uzwojeń nie ma szans złagodzić udaru. Samo pytanie jest z gruntu błędne, bo nie da się wymusić na transformatorze obciążonym zerowego prądu startowego. Łagodny start można zapewnić tylko i wyłącznie poprzez...
Filmik zrobię jakoś po świętach bo muszę jeszcze skoczyć do elektronicznego po oporniki do ustawienia tego łagodnego przygaszania... Na razie testowałem na jednym neonku który pożera około 10mA i najlepsza konfiguracja wydaje sie opornik na wejściu 470Ohm + dioda prostownicza szeregowo z nim, kondensator 1000uF z podłączonym równolegle opornikiem rozładowującym...
Napięcie jest na 100% 18V. To jest "minimotor" - wygląda jak mały ścigacz i jeździ tak szybko jak dorosły człowiek na rowerze. Teraz pojawił się kolejny problem. Sterownik który steruje napędem ma spuchnięte kondensatory. Nie można w nim nic wymienić bo jest zalany czarnym czymś (płytka razem z obudową). To coś jest nie do ruszenia. W sterowniku są...
https://obrazki.elektroda.pl/6931892900_... Witam wszystkich. Na początek chciałbym zaznaczyć co mnie zainspirowało do stworzenia tej konstrukcji; na YT rzucił mi się w oczy pewien filmik przedstawiający (prawdopodobnie samodzielną konstrukcję) pewnego przerywacza kierunkowskazów. https://obrazki.elektroda.pl/9744655900_...
Szukam takiego rozwiązania, czujka podaje napięcie na "coś", zwarły się styki ,,Push Switch" na ułamek sekundy , wtedy ściemniacz się załączy , po zaniku napięcia idącym na tym czymś też ponownie zwarły się na ułamek sekundy. Trudno mi w tej chwili wyczuć Twój stopień zaawansowania w elektronikę, bo można to bardzo prosto i tanio zrealizować na czterech...
1. Nie, jeśli termistor ma 3 om a napięcie jest 12V to prąd startowy to i=u/r=4A. Natomiast mosfet włącza się stopniowo. No ale ma tyle dlatego, że taki dobrałeś, czyli od tych 4A problemu nie uświadczysz. Jak nie może tyle mieć, to wsadzisz inny, np. 22R(at)25*C który prąd startowy ograniczy bardziej, po czym po chwili (po rozgrzaniu) puści więcej....
http://obrazki.elektroda.net/77_12399076... Od dłuższego czasu miałem ochotę zbudować przetwornicę sieciową do zasilania wzmacniacza audio. Niestety, na forum jest niewiele takich projektów, a żaden nie spełniał moich wymagań. Postanowiłem wykonać taki zasilacz samodzielnie od podstaw. Zaprojektowanie, zbudowanie i przetestowanie zasilacza...
Jaką literkę (zwłoczność) ma ten bezpiecznik? 2 przekaźniki czasowe ze stycznikami załatwiły by problem. Bezpiecznik ma literkę C (czyli niby z wysokim prądem startu). Możesz rozwinąć temat z przekaźnikami czasowymi ? Nie do końca to widzę. Pozdr Dodano po 1 2 problem dla mnie trochę niejasny. Może prąd pobierany przez urządzenia jest dość spory i...
siedzę już tu kilka lat, pamiętam początki tego forum i mogę streścić kilkadziesiąt podobnych problemów, które szłoby wyeliminować prostą logiką i chocby świadomą obsługa programów typu WinISD. Gdyby nie one można by powiedzieć, że wszyscy potrafią robić obudowy. Największe błędy to stosowanie i przedobrzanie jeśli chodzi o BR w dużych obudowach. Wówczas...
https://obrazki.elektroda.pl/3637628800_... Chciałbym przedstawić projekt dwukierunkowej impulsowej przetwornicy napięcia. Dwukierunkowa przetwornica pozwalająca na przekazywanie energii pomiędzy dwoma rożnymi potencjałami napięcia w obu kierunkach w zależności od chwilowego zapotrzebowania. Przetwornice tego typu są przeważnie stosowane...
Aktualizacja 12-09-2020 • poprawiłem sekcję dotyczącą pomiarów w HolmImpulse na bardziej kanoniczną • połączyłem sekcję dotyczącą dodatkowych uwag dotyczących tweetera • nowa sekcja dodatkowa dotycząca woofera i pułapek rezonansowych • kilka innych poprawek w starym tekście W kilku słowach, w związku z moimi próbami w kategorii DIY audio, dostaje różnorakie...
Już wiem co daje to iskrzenie, poprostu zwiększają się chwilowo ampery, a dokładniej to prawie tak samo jak w cewce tesli, iskiernik zaczyna przewodzić dopiero gdy volty osiągną np. 200V, czyli poziom w którym elektrony mogą przeskoczyć na iskierniku, i wtedy kondensator jest ładowany znacznie większym prądem niż gdyby się łagodnie ładował i rozładowywał...
Też mi się wydaje że kondensator najlepiej spełnia swoje zadanie gdy jest przyłączony bezpośrednio, jakikolwiek dodatek (a taki musi być, żeby można było łagodnie go ładować) powoduje zwiększenie rezystancji w torze prądowym, czyli pogarsza parametry. No i co za problem naładować go przed podłączeniem przez rezystor/żarówkę
Opóźnienie jest potrzebne tylko i wyłącznie do prawidłowego działania układu soft-start, czyli przez tą sekundę główne kondensatory ładują się łagodnie przez rezystor, który następnie jest zwierany przez styki przekaźnika zasilanego bezpośrednio z zasilacza. Soft-start można też rozwiązać inaczej... poniżej przykład z mojej mini-spawarki: http://obrazki.elektroda.net/8_125368870...
https://obrazki.elektroda.pl/8532340900_... Dioda w tym układzie służy do tego aby przekażnik zadziałał tylko przy włączeniu zasilania. Nie służy do zabezpieczenia czegokolwiek od przepięć indukujących się na uzwojeniu przekażnika, bo takie tu nie występują. Przepięcie wystąpi tylko wtedy, gdy prąd płynący przez indukcyjność zostaje...
Witam wszystkich serdecznie. Borykam się z ciekawym zagadnieniem w swoim projekcie. Chodzi o superkondensatory i ich zasadę działania. Problem dotyczy kondensatorów pastylkowych https://obrazki.elektroda.pl/7809827200_... Postaram się skomasować sprawę: 1. Kondensator jw. o parametrach 1,0F 5,5V podłączony do zasilania obciążony wyłącznie...
Nokia 3310 nie działa. Bateria działa (sprawdzone w innym telefonie) telefon dziwnie bzyczy po przyłożeniu ucha. (at)ElektrodaBot Dodano po 37 : Bezpośrednia odpowiedź na pytanie – “Bzyczenie” w klasycznej Nokii 3310 najczęściej oznacza, że układ zasilania (CCONT/UEM – potocznie N400) próbuje wystartować, ale natrafia na zwarcie lub przeciążenie w...
obniż płytę czołową o ten centymetr to dolna obudowa zajdzie się z pokrywką i poprawisz zdecydowanie estyetykę. Ta obudowa fabrycznie ma taką "wnękę" z boku. Transformator główny uruchamia się przez soft-start. Nie taki byle jaki na tranzystorze z kondensatorem i opornikiem, który powoduje iskrzenie styków przekaźnika. W soft-starty wyposażone są również...
Nooo flaszka to tu chyba wszystkim Wam się należeć będzie ;-) za Cierpliwość do mojego tematu ;-) Pisałem z paroma bardziej wykwalifikowanymi ode mnie mądrymi głowami na PW i zacytuję tu parę rozwiązań. Mam parę punktów zaczepienia ale przydałaby się znowu Wasza porada. (dlatego tak długo bo na nocki do pracy chodzę) Próba załączenia ampl. przez żarówkę...
z wieloletniej praktyki serwisowej powiem Ci, ze smar najlepiej działa jak go (prawie) nie ma. W nadmiarze jest bardziej szkodliwy, niż jego całkowity brak. Witaj, źle to odebrałeś to nie jest jakiś poradnik do wymiany laserów we wszystkich modelach CD. Pokazałem tylko jak to wygląda w konkretnym modelu Onkyo. Zaraz odniosę się to tego co piszesz z...
https://obrazki.elektroda.pl/4044017600_... Pytanie: Czy istnieje element konstrukcyjny, który pozwala mi połączyć mały sygnał wyjściowy z sensora bezpośrednio do wejścia napięciowego przetwornika analogowo-cyfrowego (ADC)? Odpowiedź: Tak, najnowsza rodzina wzmacniaczy pomiarowych od ADI może, wykorzystując jeden układ, usunąć napięcie...
ładowanie kondensatora liniowe wzór ładowanie kondensatora ltspice ładowanie kondensatora
peugeot światła cofania bezpiecznik brother wolno drukuje zapalniczka focus
elektroda jonizacyjna diagbox lexia
Buczenie w głośnikach wzmacniacza WS432 - przyczyny i rozwiązania Mycie przełącznika isostat w myjce ultradźwiękowej: wskazówki i ryzyka